για τα «emo» παιδιά του αρκτικού κύκλου

Το γαλλικό ειδησιογραφικό πρακτορείο (AFP) μετέδιδε πριν λίγες ημέρες ως είδηση τα αποτελέσματα μιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε στη Γροιλανδία με επικεφαλής τον Peter Bjerregaard, καθηγητή στο Ινστιτούτο Εθνικής Υγείας της Κοπενχάγης (Statens Institut for Folkesundhed):

Μία στις τέσσερις νεαρές γυναίκες κατοίκους του νησιού έχει επειχειρήσει τουλάχιστον μία φορά να αυτοκτονήσει. Μεταξύ των νεαρών ανδρών το ποσοστό είναι 17%. Συνολικά αυτοκτονούν στην Γροιλανδία των περίπου 57.000 κατοίκων 45-50 άνθρωποι τον χρόνο. Tα ποσοστά τόσο των αποπειρών αυτοκτονίας (υψηλότερα στις γυναίκες από ότι στους άνδρες) όσο και των αυτοκτονιών (υψηλότερα στους άνδρες) είναι εκρηκτικά υψηλότερα σε σχέση με την υπόλοιπη Δανία (στην οποία ανήκει* η Γροιλανδία) και από τα υψηλότερα στον κόσμο (βλ. την αναμετάδοση της είδηση στο yahoo και στην Καθημερινη.)

Φυσικά οι λόγοι των υψηλών ποσοστών απασχολούν επίσης την μελέτη, σύμφωνα με το κείμενο της είδησης. Η επισήμανση της δυσκολίας να εντοπιστούν οι λόγοι συνοδεύεται με μια γενική παρατήρηση που καθιστά την κοινωνία της Γροιλανδίας υπέθυνη για τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών. Αντιγράφουμε την μετάφραση της Καθημερινής:

Ο Μπιέρεγκαρντ ανέφερε ότι δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν οι λόγοι που οδηγούν τόσους νέους στην αυτοκτονία. «Πιθανόν να σχετίζεται με την κατάσταση των νέων στη Γροιλανδία. Μεγάλο ποσοστό των γονέων είναι άνεργοι ή έχουν προβλήματα αλκοολισμού, ενώ σημειώνονται και πολλά περιστατικά ενδό-οικογενειακής βίας».

Στους λόγους θα επανέλθουμε. Ας ασχοληθούμε όμως καταρχάς με τα υποκείμενα, τους έφηβους και τις έφηβες, στους νέους άντρες και γυναικές που τερματίζουν βίαια τη ζωή τους ή το επιχειρούν εκεί, στα σύνορα με τον πολικό κύκλο.

Πίσω από την (πολιτικώς ορθή ή μάλλον εθνικά χρήσιμη για την Δανία;) φράση «κάτοικοι της Γροιλανδίας» πρέπει να διαβάσουμε «Ινουίτ». Η λεπτομέρεια έχει την σημασία της, καθώς αυτό που στην είδηση παρουσιάζεται ως κοινωνικό πρόβλημα των «κατοίκων της Γροιλανδίας» είναι στην πραγματικότητα πρόβλημα μιας εθνικής ομάδας, των Ινουίτ της Γροιλανδίας, της Αλάσκας και των βόρειων περιοχών του Καναδά. (Γενικότερα: το πρόβλημα των πολύ υψηλών ποσοστών αυτοκτονία αφορά όλους τους ιθαγενείς πληθυσμούς που έχουν απομείνει στον πλανήτη.)

Τον Ιανουάριο του 2008 δημοσιεύεται στο περιοδικό Indigenous Affairs η έρευνα του Jack Hicks («The social determinants of elevated rates of suicide among Inuit youth») που εξετάζει την εκρηκτική αύξηση των ποσοστών αυτοκτονιών νέων Ινουίτ, στην Γροιλανδία (Δανία), την Αλάσκα και το Νούναβουτ (Καναδάς). Χαρακτηριστικά το ποσοστό αυτοκτονιών νέων από 15 έως 24 ετών στο Νούναβουτ είναι 60 φορές μεγαλύτερο από αυτό μεταξύ των συνομηλίκων τους στον Νότιο Καναδά.

Ο ερευνητής συνδέει την αύξηση των ποσοστών με την πολιτική «ενεργητικού αποικισμού» (active colonialism) που εφάρμοσαν οι κυβερνήσεις των χωρών, από την δεκαετία του ’60 στην Αλάσκα, του ’70 στην Γροιλανδία, και του ’80 στο Νούναβουτ, δίνοντας ισχυρά κίνητρα στις οικογένειες των Ινουίτ, που κατοικούσαν διάσπαρτες ως νομάδες σε μικρούς μετακινούμενους οικισμούς, να εγκατασταθούν μόνιμα σε μεγαλύτερα οικιστικά κέντρα. Τα οικιστικά προγράμματα εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο προγραμμάτων «ορθολογικής» εκμετάλλευσης της γης. Τα ευρήματα μαρτυρούν ότι οι αυτοκτονίες πολλαπλασιάζονται μεταξύ των νέων που έχουν γεννηθεί στις «πόλεις», επιτρέποντας μια άμεση σύνδεση ανάμεσα στις αυτοκτονίες και τον «εκμοντερνισμό» του τρόπου ζωής.

O Hicks είναι προσεκτικός. Δεν αποδίδει αποκλειστικά στο τραύμα του ξεριζωμού τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών· άλλες κοινωνικές αιτίες και βεβαίως οι συνθήκες εκπαίδευσης και εργασίας (ή καλύτερα η απουσία τους) δεν αποκλείονται. Το αντίθετο. Απλώς επισημαίνει και τονίζει την σημασία ενός επιπλέον παράγοντα. Αυτόν ακριβώς που η μελέτη του Bjerregaard (τουλάχιστον όπως παρουσίαζεται από το APF) δεν αναφέρει κάν. (Το άρθρο του Hicks είναι ελεύθερα προσβάσιμο μέσω της προσωπικής του ιστοσελίδας. Για την έρευνα βλ. επίσης http://www.hc-sc.gc.ca/fnih-spni/promotion/suicide/index_e.html και http://media.knet.ca/node/3300).

Ας επιστρέψουμε στην έρευνα του Bjerregaard και την παρουσίασή της από το APF.

Ο Peter Bjerregaard και η Inge Lynge σε λίγο παλαιότερο άρθρο τους με τίτλο «Suicide—A Challenge in Modern Greenland» στον τόμο 10.2 του περιοδικού Archives of Suicide Research, ο οποίος ήταν ειδικά αφιερωμένος στην αυτοκτονία στους ιθαγενείς πληθυσμούς της Αμερικής, της Αυστραλίας και της Σιβηρίας επισημαίνουν επίσης την σημασία του «εκμοντερνισμού» για την αύξηση των ποσοστών αδυνατούν όμως να βρουν τις αιτιώδεις συσχετίσεις που συνδέουν τα δύο φαινόμενα και ρίχνουν το κυρίως βάρος στους «συνήθεις υπόπτους»: φτωχό συναισθηματικό και πνευματικό περιβάλλον στο σπίτι, προβλήματα αλκοολισμού και ενδο-οικογενειακής βίας («Suicidal thoughts occur more often in young people who grew up in homes with a poor emotional environment, alcohol problems and violence. There is a definite correlation with several aspects of the modernization process but it is hard to pinpoint causal relationships. It is rather the “modernization package” that should be regarded as risk factors for suicides.» Ολόκληρη η περίλψη του άρθρου εδώ Βλ. και εδώ για μια παρόμοια έρευνα επίσης του Peter Bjerregaard και της Tine Kurtis (2002)· παραθέτουμε την κρίσιμη φράση: It is necessary to modify the common notion that rapid societal development is in itself a cause of poor mental health: as a result of successful integration into the modern Greenlandic society, some population groups have better mental health compared to other groups.).

Το πρόβλημα των υψηλών ποσοστών αυτοκτονίας έχει φυσικά απασχολήσει την κυβέρνηση της Δανίας εδώ και καιρό. Το 2004 κατατέθηκε στο Κοινοβούλιο της Γροιλανδίας σχέδιο για την μείωση του αριθμού των αυτοκτονιών στη Γροιλανδία (εδώ το αγγλικό κείμενο του σχεδίου). Γενικά το σχέδιο αντιμετώπιζε την αυτοκτονία ως καταρχάς προσωπικό πρόβλημα της γυναίκας ή του άνδρα που την επιχειρεί και έδινε αναλόγως έμφαση: στην βελτίωση της ποιότητας ζωής, της εκπαίδευσης, στην ενίσχυση της ικανότητας των ατόμων να διαχειρίζονται προσωπικές κρίσεις και ταυτόχρονα σε «κατασταλτικά μέτρα»: δημιουργία βάσης δεδομένων και παρακολούθηση των ατόμων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι μπορεί να επιχειρήσουν να αυτοκτονήσουν, ψυχολογική υποστήριξή τους κ.λπ.

Η μελέτη του Bjerregaard για την οποία μιλά το APF εντάσσεται προφανώς στον ευρύτερο προσανατολισμό του σχεδίου αυτού, να μελετηθεί περαιτέρω το φαινόμενο.

Με αυτά τα δεδομένα και συγκρίνοντας τις μελέτες του Bjerregaard αφενός και του Hicks αφετέρου, αντιλαμβάνεται κανείς εύκολα την ειδοποιό διαφορά. Ενώ ο Hicks αφήνει ένα παράθυρο ανοιχτό, ότι ίσως η ευθύνη για τις αυτοκτονίες βαρύνει (κυρίως) τον νέο τρόπο ζωής που επιβάλλεται δια της βίας στους Ινουίτ, η μελέτη του Bjerregaard επί της ουσίας το κλείνει, δίνοντας έμφαση στους γνωστούς παράγοντες. Άρα όλα πρέπει να συνεχιστούν, όπως έχουν σχεδιαστεί. Η κατάκτηση συνεχίζεται με ήπια μέσα, θα έλεγε κανείς, καθώς οι κυβερνήσεις επιστρατεύουν τώρα τους ψυχολόγους και τους κοινωνικούς λειτουργούς για να αποτελειώσουν μια εξέλιξη που πρέπει να θεωρείται αυτονόητη. Σε μια περίοδο που η συζήτηση για την εκμετάλλευση των θησαυρών που κρύβει η γη της Γροιλανδίας έχει ανάψει με δεδομένο ότι η υποχώρηση των πάγων καθιστά αυτή την εκμετάλλευση προσοδοφόρα είναι απολύτως κατανοητό γιατί κάθε συζήτηση για πιθανή αλλαγή προσανατολισμού είναι απλώς εκτός τόπου και χρόνου. Όπως άλλωστε και οι ίδιοι οι Ινουίτ.

Το μόνο ερώτημα που απομένει είναι γιατί δεν αφήνουμε αυτούς τους ιθαγενείς να φύγουν διακριτικά από την ζωή, όπως το κάνουν και να πάψουν πια να μας ενοχλούν. Μάλλον γιατί ο δυτικός λευκός άνθρωπος είμαστε ένα εξαιρετικά απεχθές είδος. Κλέβουμε την γη των άλλων ειδών, τα υποτάσσουμε και τα εξευτελίζουμε και τελικά, όταν εκείνα το παίρνουν απόφαση ότι έχασαν την μάχη και διακριτικά αρχίζουν να μας αδειάζουν την γωνιά, τότε κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τα «σώσουμε».

——————————————————

* Η σχέση της Γροιλανδίας με την Δανία είναι αρκετά περίπλοκη. Η Γροιλανδία έχει δικό της Κοινοβούλιο και κυβέρνηση και μπορεί να ορίζει ανεξάρτητα την εσωτερική της πολιτική (από την 1η Μαΐου 1979). Χρησιμοποιεί ως νόμισμα την δανική κορώνα και όσον αφορά την εξωτερική πολιτική εξαρτάται από την Δανία, χωρίς ωστόσο να είναι μέλος της ΕΕ (από την 1η Ιανουαρίου 1985 μετά από δημοψήφισμα).

Μια μικρή γεύση για την σημασία που θα είχε μια αυξημένη αίσθηση ανεξαρτησίας των Ινουίτ και μια αντίστοιχα έντονη διάθεση διεκδικήσεων, τώρα που ξεκινά ο πυρετός του μαύρου χρυσού στον αρκτικό κύκλο θα μπορούσε να πάρει κανείς εδώ.

Συνοπτικό αλλά πολύ κατατοπιστικό (γερμανόφωνο) άρθρο για την βεβιασμένη εξέλιξη στην ζωή των Ινουίτ, κυρίως μετά το 1945.

Η ιστοσελίδα του Inuit Tapiriit Kanatami, του Συμβουλίου Αντιπροσώπευσης των Ινουίτ.

Εξαιρετικό γαλλο-γερμανικό ντοκιμαντέρ για τους Ινδιάνους του Καναδά και τους τρόπους με τους οποίους η Καναδική Κυβέρνηση και η Εκκλησία στις δεκαετίας 1960-1980 επιχείρησε συστηματικά να καταστρέψει τους κοινωνικούς και οικογενειακούς τους ιστούς, στέλνοντας υποχρεωτικά τα παιδιά των Ινουίτ σε ανάδοχες οικογένεις και οικοτροφεία. Για αυτή την απάνθρωπη μεταχείριση ο πρωθυπουργός του Καναδά απολογήθηκε δημόσια φέτος το καλοκαίρι (βλ. το κείμενο της απολογίας). Το συμβούλιο των Ινουίτ έκανε δεκτή την απολογία ( εδώ οι επίσημες αντιδράσεις, βλ. όμως και εδώ για αρνητική κριτική). Ωστόοσο η φράση-κατακλείδα που ακούγεται το ντοκυμαντέρ, η φράση του αρχηγού μιας μικρής κοινότητας Ινουίτ στο Νουναβούτ είναι ίσως η μόνη αληθινή ανάλυση του προβλήματος των αυτοκτονιών, το αδιέξοδο και η διεξοδος μαζί:

«Πώς μπορούμε να ζούμε στον ίδιο κόσμο μαζί σου,

όταν δεν καταλαβαίνεις

ότι δεν αγωνιζόμαστε για περισσότερο ψωμί

αλλά για ψωμί που έχει άλλη γεύση.»

Advertisements

12 Σχόλια to “για τα «emo» παιδιά του αρκτικού κύκλου”

  1. Λέει για τη νύφη (Ινουίτ) για να τα ακούει η πεθερά (Ελληνες στην Ευρώπη).

  2. Ευτυχώς υπάρχουν και τα μπλογκς! Δίνετε την λύση, Herr K.: Δωρεάν ευρυζωνική για όλο τον αρκτικό κύκλο, άμεσα!
    Ή μήπως παρανοήσαμε; Μήπως αλλιώς πρέπει να διαβάσουμε: Εμπρός στον δρόμο των δεκαπεντάχρονων suizidgefährdet Ινουίτ;

  3. Ενδιαφέρουσες κι οι δύο προτάσεις. Τις μελετώ και επανέρχομαι. Καλό ΠΣΚ!

  4. Ελεγα ότι δεν είναι μόνο οι Ινουίτ που είναι εκτός βιοτόπου.

  5. Εντός βιοτόπου είναι οι Ινουίτ, Herr K. Μόνο που ο βιότοπός τους είναι/έγινε/τους τον κάναμε εκτός τόπου και χρόνου.
    Τώρα οι Ελ.τ.Εξ. αυτοί, ναι, είναι έξω από τα νερά τους, σε κάθε περίπτωση. Και συχνάζουν στα υποκατάστατα του οικείου τους βιοτόπου που λέγονται ελληνικά καφενεία ή μπλογκς.

  6. Σωστά τα λες για τα υποκατάστατα, αλλά κατά τ’άλλα ΙΣΩΣ δεν είναι τόσο απλό. Οταν φεύγεις από το νησί σου/ την κωμόπολή σου ή και τη χώρα σου (Ελλάδα) δεν είναι 100% οικειοθελώς.

  7. Αχ, θε μου, δεν γίνεται ποτέ κανείς να φύγει οικειοθελώς.*
    Έχετε δίκιο μάλλον, Herr K. Σπάνια είναι απολύτως οικειοθελώς, κι ούτε μπορώ να φανταστώ πώς γίνεται να είναι.
    * μοναχός του

    υγ. Ξαναδιάβασα τα σχόλια. Σχολαστικά κρίνοντας το τελευταίο σας σχόλιο δεν δικαιολογείται από το δικό μου προηγούμενο. Ουσιαστικά όμως, λαμβάνοντας υπόψη την σκέψη μου (που όμως δεν υπάρχει ρητά γραμμένη), είναι απολύτως δικαιολογημένο. Πώς, στα κομμάτια, έγινε αυτό το κόλπο;
    υγ 2. Ο Brecht εξόριστος το 1940 έχει γράψει ένα βιβλιαράκι με τίτλο Flüchtlingsgespräche. Κάτι λέει για το θέμα μας (άλλα όχι μόνο).

  8. Μόνο με παράλληλους μονολόγους γίνεται διάλογος, απ’ότι φαίνεται.
    Θα το κοιτάξω, θενξ. θυμάμαι πάντως ένα ποίημα του που λέει κάτι σχετικά: έχει πάει σε ξένη χώρα, τι να φυτεύει τώρα δέντρα στον κήπο αφού σε λίγο θα φύγει κτλ κτλ.

  9. Ας μονολογούμε λοιπόν αντάμα.
    Το ποίημα που εννοείτε είναι «Οι σκέψεις για την διάρκεια της εξορίας».
    Δεν βρίσκω δυστυχώς πρόχειρη ελληνική μετάφραση.

    B.Brecht,
    Gedanken über die Dauer des Exils

    I

    Schlage keinen Nagel in die Wand
    Wirf den Rock auf den Stuhl
    Warum vorsorgen für vier Tage?
    Du kehrst morgen zurück.

    Laß den kleinen Baum ohne Wasser.
    Wozu noch einen Baum pflanzen?
    Bevor er so hoch wie eine Stufe ist
    Gehst du froh weg von hier.

    Zieh die Mütze ins Gesicht, wenn Leute vorbeigehn!
    Wozu in einer fremden Grammatik blättern?
    Die Nachricht, die dich heimruft
    Ist in bekannter Sprache geschrieben

    So wie der Kalk vom Gebälk blättert
    (Tue nichts dagegen!)
    Wird der Zaun der Gewalt zermorschen
    Der an der Grenze aufgerichtet ist
    gegen die Gerechtigkeit.

    II

    Sieh den Nagel in der Wand, den du eingeschlagen hast:
    Wann, glaubst du, wirst du zurückkehren?
    Willst du wissen, was du im Innersten glaubst?

    Tag um Tag
    Arbeitest du an der Befreiung
    Sitzend in der Kammer schreibst du.

    Willst du wissen, was du von deiner Arbeit hältst?
    Sieh den kleinen Kastanienbaum im Eck des Hofes
    Zu dem du die Kanne voll Wasser schlepptest!

  10. Ευχαριστώ Μαυροχάλι ! Τα λέει σχεδόν όλα.

  11. το ψωμί με την «άλλη γεύση» καποτε θα γίνει κι αυτό γκουρμέ έδεσμα, όταν οι καταναλωτές θα θελήσουν λίγη ποικιλία. από που είναι αυτοί οι στίχοι? μεγαλοφυές…

  12. Δεν είναι στίχοι, maria i., είναι τα λόγια ενός Ινουίτ αρχηγού ομάδας, με τα οποία κλείνει το ντοκυμαντέρ, για το οποίο γράφουμε στο τέλος του ποστ. Εκεί ακούγονται στα γαλλικά και γερμανικά, εμείς απλώς μεταφράσαμε στα ελληνικά.
    Η «άλλη» γεύση είναι πάντα πράγμα σχετικό. Εν προκειμένω τίθεται το απλό ζήτημα ποσότητας / ποιότητας και η σημασία του στο πλαίσιο (κάθε λογής) διεκδικήσεων. Η γεύση του ψωμιού πάντως, ειδικά του ψωμιού, δεν εξαρτάται μόνο από τα υλικά που χρησιμοποιείς αλλά κυρίως από το πλαίσιο παραγωγής και κατανάλωσής του. Και αν ληφθεί αυτό υπόψη, το γκουρμέ έδεσμα ακριβού εστιατορείου έχει ακριβώς την ίδια γεύση με τις πακεταρισμένες φετούλες για τοστ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: