μνήμη 3ης δεκέμβρη 1944

dekemvris44.jpeg

«Όμως ο πόλεμος δεν τελείωσε ακόμα

Γιατί κανένας πόλεμος δεν τελείωσε ποτέ!».

Μ.Αναγνωστάκης

Η ουτοπία της Απελευθέρωσης στο τέλος του πολέμου, η προσδοκία ενός καινούριου κόσμου που ανατέλλει πάνω στα ερείπια της βαρβαρότητας, κράτησε λίγο στην Ελλάδα. Αιτία ήταν πως υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ουτοπία, αφού είχε ήδη βρει τους τόπους της, πολύ πριν τη γερμανική υποχώρηση, στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας. Το σύντομο επεισόδιο της Απελευθέρωσης ξεκίνησε με μια μαζική σφαγή στις 15 Οκτωβρίου 1944 άοπλων διαδηλωτών από τους ένοπλους συνεργάτες των Γερμανών, που είχαν ταμπουρωθεί στα ξενοδοχεία γύρω από την Ομόνοια. Τελείωσε με τον ίδιο τρόπο, με την επίθεση της αστυνομίας στην ΕΑΜική διαδήλωση της Κυριακής 3 Δεκέμβρη 1944.

Οι υπουργοί του ΕΑΜ είχαν παραιτηθεί 3 μέρες νωρίτερα μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων κατά τις οποίες ο Γ. Παπανδρέου προσπαθούσε να επιβάλει μονομερή αφοπλισμό των δυνάμεων του ΕΛΑΣ. Αφού έδωσε άδεια για την πραγματοποίηση της διαδήλωσης, η (εναπομείνασα) κυβέρνηση την ανακάλεσε το βράδυ της προηγουμένης φοβούμενη δήθεν μια απόπειρα «ένοπλης κατάληψης της εξουσίας». Πολλά λέχτηκαν και γράφτηκαν για το τι πραγματικά συνέβη εκείνη την ημέρα. Οι κατευθυνόμενες φήμες περί «αιματηρής δράσης του ΕΛΑΣ» διοχετεύτηκαν έκτοτε σε αφθονία. Τόσο που η μετέπειτα τάση υποστασιοποίησης των ψυχροπολεμικών ψυχώσεων από την πλευρά του επίσημου κράτους αλλά και η εν πολλοίς μυθολογική προσέγγιση της αριστεράς «σκέπασαν» τη μνήμη εκείνης της διαδήλωσης, «της μεγαλύτερης διαδήλωσης που είχε γνωρίσει ποτέ η πρωτεύουσα».

Ως ελάχιστη συνεισφορά στη μνήμη εκείνης της ημέρας θα επικαλεστούμε και θα παραθέσουμε εδώ (σε δική μας μετάφραση) την αφήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα που δε θα μπορούσε παρά να είναι  αρνητικά προδιατεθειμένος απέναντι στη διαδήλωση. Είναι αυτή του Βρετανού αξιωματικού W. Byford-Jones όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του The Greek Trilogy (Resistance-Liberation-Revolution) που εκδόθηκε λίγους μήνες αργότερα το 1945 στο Λονδίνο (Hutchinson and Co., σσ. 137-139):

Στις 10 το πρωί κυκλοφόρησαν οι φήμες πως η ηγεσία του ΕΑΜ εργαζόταν ολονυχτίς προετοιμάζοντας τη διαδήλωση, παρά την κυβερνητική απαγόρευση. Πληροφοριοδότες της κυβέρνησης δήλωναν πως το ΕΑΜ καλούσε τον κόσμο χτυπώντας τις καμπάνες και τις σειρήνες και λέγοντας πως θα γίνει η πιο μεγάλη διαδήλωση-διαμαρτυρία ενάντια στην επέμβαση του στρατηγού Σκόμπυ και στη διαταγή αφοπλισμού των ανταρτών. Παρά τις φήμες ο λαός της Αθήνας συνέχιζε να κυκλοφορεί ανέμελος στην οδό Πανεπιστημίου, να κάθεται στις καφετέριες, ή να προετοιμάζεται για την ορχηστρική συναυλία που ήταν προγραμματισμένη για τις 11 . […]

Η ιδέα της συναυλίας με έθελγε και πήγα μέχρι το θέατρο Παλλάς με τη σκέψη πως ήταν δίπλα στην Πλατεία Συντάγματος, και ότι θα ήμουν πολύ κοντά σε περίπτωση που συνέβαινε κάτι εξαιρετικό.

Οι σιδερένιες πύλες του θεάτρου ήταν κλειστές και ένα πολυάριθμο φιλόμουσο κοινό περίμενε να ανοίξουν. Ένας κοντός και γεροδεμένος άνδρας με μακριές μπούκλες που ανέμιζαν κι ένα βιολί στο χέρι, εμφανίστηκε λέγοντας: «Νομίζω πως είναι ανώφελο να περιμένετε. Πολλά μέλη του προσωπικού και της ορχήστρας ανήκουν στο ΕΑΜ.»

Πριν προλάβει κανείς να απαντήσει, η ησυχία εκείνου του κυριακάτικου πρωινού ταράχτηκε ξαφνικά από το βόμβο ενός ποδοβολητού και συνθήματα που τα φώναζαν από τηλεβόες. «Τελικά την κάνουν τη διαδήλωση!» είπε ένα κορίτσι δίπλα μου. «Φοβάμαι πως θα γίνουν φασαρίες».

Γύρισα τρέχοντας στη «Μεγάλη Βρετάνια» για να έχω θέα στην πλατεία. Πολύς κόσμος στεκόταν στην είσοδο κοιτάζοντας την πλατεία, απ’ όπου άρχισαν να καταφθάνουν πομπές ολάκερες ανθρώπων. Στα παράθυρα των δωματίων μπορούσα να ξεχωρίσω τα κεφάλια κάποιων πολεμικών ανταποκριτών που είχαν μόλις ξυπνήσει. Από τα παράθυρα του αστυνομικού τμήματος που ήταν απέναντι από το ξενοδοχείο, κάποιες παράξενες φάτσες παρακολουθούσαν τα τεκταινόμενα.

Όλο το επόμενο τέταρτο της ώρας παρακολουθούσα τους διαδηλωτές να φτάνουν στην πλατεία ανεμίζοντας τα λάβαρα και τις σημαίες τους, Βρετανικές, Αμερικάνικες, Ρώσικες κι Ελληνικές. Καθώς η μεγάλη αυτή συγκέντρωση συγκροτούνταν, οι τηλεβόες συνέχιζαν να φωνάζουν τα συνθήματα: «Κάτω η επέμβαση», «Τιμωρήστε τους δοσίλογους», «Κάτω ο βασιλιάς». Ο κόσμος που περπατούσε στο δρόμο ή στεκόταν μπροστά στο θέατρο Παλλάς άρχισε να συγκεντρώνεται μπροστά στη Μεγάλη Βρετάνια για να δει τη διαδήλωση, ενώ κάποιοι λίγοι έφυγαν.

Διάλεξα μια θέση στη γωνία της πλατείας μπροστά από το μπαρ που βρίσκεται στο ισόγειο του κτιρίου που στέγαζε την αστυνομική διεύθυνση, κι έβλεπα τη διαδήλωση να προχωράει. Η κεφαλή της είχε φτάσει μπροστά από την είσοδο των Παλαιών Ανακτόρων, όταν την προσοχή μου απέσπασαν οι φωνές μιας ομάδας αστυνομικών που στέκονταν στο μπαλκόνι του κτιρίου πάνω από το μπαρ. Προς μεγάλη μου έκπληξη, οι αστυνομικοί είχαν προτάξει τα όπλα τους. Κάποιοι ήταν όρθιοι, κάποιοι γονατιστοί έτσι που έβλεπε κανείς μονάχα τα κεφάλια τους. Μερικοί στόχευαν τη διαδήλωση στο ψαχνό. Θεώρησα πως επρόκειτο για μια προληπτική ενέργεια σε περίπτωση που οι διαδηλωτές επιτεθούν στο αστυνομικό τμήμα. Η ελληνική αστυνομία είναι ένοπλη.

Η διαδήλωση πλησίασε: άντρες, γυναίκες και παιδιά πορεύονταν σε σειρές των οκτώ ή δέκα. Ένας στους τέσσερις κρατούσε μια σημαία συμμαχική, ελληνική, ή ένα πλακάτ πάνω στο οποίο ήταν γραμμένα με χτυπητό κόκκινο χρώμα τα συνθήματα που φώναζαν άνδρες και γυναίκες με αυτοσχέδιους τηλεβόες στις δύο πλευρές της πορείας. Ήταν μια τυπική διαδήλωση του ΚΚΕ-ΕΑΜ. Οι ηλικίες των συμμετεχόντων κυμαίνονταν από δέκα-δώδεκα μέχρι εξήντα χρονών και βάλε. Μερικά παιδιά ήταν ξυπόλητα, οι περισσότεροι χωρίς πανωφόρια, αλλά υπήρχαν και πολλοί καλοντυμένοι. Όπως και τις προηγούμενες φορές, ξεχώριζε το πλήθος νέων γυναικών από 18 μέχρι 30 χρονών. Δεν υπήρχε τίποτα το σκοτεινό ή απειλητικό στη διαδήλωση. Κάποιοι άντρες φώναζαν με φανατισμό προς το αστυνομικό τμήμα ή το ξενοδοχείο, αλλά υπήρχε και μια χιουμοριστική χροιά, με διάφορα αστεία και πειράγματα να ανταλλάσσονται ανάμεσα στους διαδηλωτές και τον κόσμο που παρατηρούσε από τα πεζοδρόμια.

Την προσοχή μου τράβηξε πάλι το μπαλκόνι από πάνω μου, όπου ακούστηκε κάτι σαν παράγγελμα, στα ελληνικά. Η κεφαλή της διαδήλωσης τότε βρισκόταν σε λιγότερο από τριάντα μέτρα. Ο Μπάρμπερ του United Press μου εξήγησε αργότερα πως ήταν εντολή να πυροβολήσουν. Την επόμενη στιγμή οι αστυνομικοί τράβηξαν τη σκανδάλη, όχι ταυτόχρονα σαν ένα πειθαρχημένο σώμα, αλλά διστακτικά, ο ένας μετά τον άλλο, σαν μερικοί να δίσταζαν να υπακούσουν στη διαταγή. Νόμιζα ακόμα πως ήταν ένα προληπτικό μέτρο, και κοίταξα πάλι το πλήθος που πλησίαζε.

Αυτό που έγινε στη συνέχεια ήταν τόσο ασύλληπτα εξωπραγματικό που ένιωθα σαν να παρακολουθώ ταινία. Η αστυνομική διμοιρία από πάνω μας άδειασε τα όπλα της στη διαδήλωση. Είχα ακούσει ατέλειωτες ιστορίες για μαζικές εκτελέσεις Ελλήνων από Γερμανούς, τις οποίες είχα και δεν είχα πιστέψει. Είχα δει ανθρώπους που γνώριζα και αγαπούσα πολύ να σκοτώνονται δίπλα μου στο πεδίο της μάχης, αλλά τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν δυνατόν να με προετοιμάσει γι’ αυτό που αντίκρυσα σ’ εκείνον τον πλατύ, ηλιόλουστο, δεντροστοιχισμένο δρόμο, πλημμυρισμένο από ανθρώπους που αστειεύονταν και γελούσαν, μια αναπνοή από τα meros10_photo2_small.jpgαρχαία μνημεία της πρώτης δημοκρατίας, με τη γλυκιά ηχώ της καμπάνας να αιωρείται ακόμα πάνω από το ήσυχο κυριακάτικο αεράκι. Στην αρχή νόμισα ότι η αστυνομία έριχνε άσφαιρα, ή ότι πυροβολούσε στον αέρα πάνω από το συγκεντρωμένο πλήθος. Το ίδιο πίστεψαν και πολλοί άλλοι. Όμως το χειρότερο είχε συμβεί. Άντρες, γυναίκες και παιδιά που λίγο νωρίτερα φώναζαν και γελούσαν, γεμάτοι ψυχή και περηφάνεια, κουνώντας τις σημαίες τους, και τις σημαίες μας, έπεσαν στο έδαφος, με το αίμα να στάζει από τα κεφάλια και τα σώματά τους στο οδόστρωμα ή στις σημαίες που κρατούσαν. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτή τη σκηνή. Μια νέα κοπέλα με λευκή μπλούζα που σιγά σιγά κοκκίνιζε από το αίμα στο στήθος της. Ένας νέος άντρας, με ένα σημάδι σαν από αγκίστρι, να σφαδάζει κι έπειτα από λίγο να ξεψυχάει. Ένα παιδί που ούρλιαζε κρατώντας το κεφάλι του. Οι πυροβολισμοί συνεχίστηκαν πάνω από μισή ώρα, όλοι τους από την πλευρά της αστυνομίας, κι ενώ οι υποστηρικτές του ΕΑΜ παρέμεναν ξαπλωμένοι στο έδαφος.

Είδα κάποιους Άγγλους κοκκινοσκούφηδες να τρέχουν στο αστυνομικό τμήμα αλλά δεν ξέρω αν ήταν για να σταματήσουν τους πυροβολισμούς. Όταν οι πυροβολισμοί σταμάτησαν, σε μια στιγμή ο κόσμος σηκώθηκε, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλο, και βλέποντας τότε πια ποιοι είχαν σκοτωθεί, ποιοι ήταν τραυματίες , ποιοι σώθηκαν. Μαζεύτηκαν κατά ομάδες κοιτάζοντας τους σκοτωμένους και φωνάζοντας το όνομά τους και ανακοινώνοντάς το και στους άλλους. 1rey8c1.jpgΟι συγγενείς έτρεξαν στα πτώματα κι άρχισαν να κλαίνε από πάνω τους υστερικά. Πάνω από εκατό διαδηλωτές, γυναίκες και άντρες όλων των ηλικιών κείτονταν νεκροί ή τραυματίες. Πολλές χιλιάδες κόσμου βρυχώταν εκτοξεύοντας απειλές και βρισιές στην αστυνομία. Ήταν η πιο αποκρουστική σκηνή που έχω ποτέ δει. «Θα μπούνε όλοι στο αστυνομικό τμήμα τώρα» είπε κάποιος που βρισκόταν κοντά μου. Βρετανικά τανκς κατέφτασαν και άρχισαν να παίρνουν θέσεις γύρω από το κτίριο, φτιάχνοντας ένα σιδηρούν προστατευτικό παραπέτασμα στις δύο πλευρές του αστυνομικού τμήματος. Οι διαδηλωτές στρίγκλιζαν και ούρλιαζαν, έσκιζαν τα πουκάμισά τους και φώναζαν «Σκοτώστε με, δειλοί, τσιράκια του Παπαντρέου!». Όσοι βρεθήκαμε μέσα στη γραμμή του πυρός, περίμεναμε ανά πάσα στιγμή την ένοπλη απάντηση του ΕΑΜ. Στην ταράτσα των γραφείων του ΚΚΕ υπήρχε ένα πολυβολείο που θα μπορούσε να θερίσει την αστυνομική ζώνη με καταιγιστικά πυρά. Αλλά το ΕΑΜ αρκέστηκε στις κατάρες και τις απειλές. Ήταν τέτοια η οργή του πλήθους που, αν είχαν ανοίξει πυρ, ο εμφύλιος θα ξέσπαγε εκείνη την ίδια στιγμή. Όσοι παρακολουθούσαμε μαζέψαμε τους τραυματίες και τους βάλαμε σε αυτοκίνητα που τους μετέφεραν στο νοσοκομείο. Εγώ μετέφερα ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που πυροβολήθηκε στο πόδι κι είχε ένα επιπόλαιο επιφανειακό τραύμα στο κεφάλι. Ήταν χλωμή και υποσιτισμένη, και με κοίταζε χαμογελώντας ανόρεχτα.»

Στην κηδεία των θυμάτων την επομένη εμφανίστηκε ξανά μια πελώρια πένθιμη πομπή του κόσμου των εργατών, των γυναικών, των φτωχών μεροκαματιάρηδων των προσφυγικών γειτονιών. Μέχρι το βράδυ σχεδόν της ίδιας μέρας το ΕΑΜ αρκούνταν σε «κατάρες και απειλές». Με την κατάληψη των πρώτων αστυνομικών τμημάτων από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ το βράδυ της 4ης προς 5 Δεκέμβρη ξεκίνησε η μάχη των 33 ημερών που έμεινε γνωστή ως Δεκεμβριανά και κατέληξε στην στρατιωτική ήττα του ΕΛΑΣ στην πρωτεύουσα από τις συμπορευόμενες δυνάμεις των βρετανικών αυτοκρατορικών στρατευμάτων, της βασιλόφρονος Ορεινής Ταξιαρχίας και των κατοχικών Ταγμάτων Ασφαλείας που επανεξοπλίστηκαν απέναντι στον εχθρό του «κοινωνικού μας καθεστώτος».

Ήταν η πρώτη ένοπλη επέμβαση εναντίον των δυνάμεων της αντιφασιστικής αντίστασης στην Ευρώπη και τούτο πριν ακόμα τελειώσει ο πόλεμος! Αντίπαλος δεν ήταν ένα κόμμα, ούτε μια «ένοπλη ανταρσία» όπως καταγράφηκε στα επίσημα κρατικά κατάστιχα. Ήταν ένας ολόκληρος κόσμος, ο κόσμος του ΕΑΜικού κινήματος που είχε ήδη γεννηθεί μέσα στην κατοχή, ο κόσμος εκείνων που ως τότε δεν είχαν μήτε φωνή μήτε λόγο, μα δημιούργησαν, πληρώνοντας βαρύ τίμημα αίματος, μια νέα ζωή στις μαζικές συλλογικές πρακτικές λαϊκής εξουσίας, δικαιοσύνης, εκπαίδευσης, τέχνης, στις τέσσερις γωνιές της Ελλάδας. Αυτός ο κόσμος έπρεπε να συντριβεί για να διατηρήσουν οι προπολεμικές ελίτ την εξουσία τους στη χώρα. Θα χρειαζόταν ακόμα πολύς καιρός και μια συστηματική και θεσμοθετημένη θηριωδία. Η σφαγή του Δεκέμβρη ήταν μία -η πιο οργανωμένη και συμβολικά σημαντική- από τις επιθέσεις στον άμαχο, ανώνυμο πληθυσμό που πολέμησε για τη νίκη της «ελευθερίας» και της «δημοκρατίας» ενάντια στο φασισμό και τη βαρβαρότητα.

Το γεγονός ήταν απλά ο προάγγελος για τον διαρκή πόλεμο που κηρυσσόταν, από εκείνη κιόλας τη στιγμή, σε κάθε σκίρτημα της επανάστασης που αναδύθηκε από την αντιφασιστική νίκη. Κι η ανάμνηση αυτού του εγκλήματος του κράτους δεν είναι παρά μια ελάχιστη απόπειρα να ξαναστήσουμε στη μνήμη και στον κοινό μας λόγο τον κόσμο αυτόν που ακόμα κι αν χρειάστηκε να τον θερίσουν αλλεπάλληλες φορές γερμανικά, εγγλέζικα, αμερικανικά κι ελληνικά πολυβόλα κι εκτελεστικά αποσπάσματα υπήρξε πολύ δυνατός και πολύ πεισματάρης για να χαθεί.

Υ.Γ. Ξαναδιαβάζοντάς το, ανακαλύψαμε πως μια πρώτη ελληνική μετάφραση του παραπάνω κειμένου σε έντυπη μορφή παρατίθεται ατο βιβλίο του Θ. Κουτσουμπού, Ελλάδα 1941-1945. Πόλεμος των χωρικών και Κοινωνική Επανάσταση, Αθήνα, Λέων, 2003.

Advertisements

21 Σχόλια to “μνήμη 3ης δεκέμβρη 1944”

  1. Καλησπέρα και καλώς σας βρήκα.
    Υπάρχει μια περιγραφή του – μάλλον κεντρώου αντικομμουνιστή- Γ. Θεοτοκά δύο συλλαλητηρίων το φθινόπωρο του 1944, η οποία αποτυπώνει ανάγλυφα το κλίμα της κοινωνικής διαίρεσης. Για το συλλαλητήριο των εαμικών οργανώσεων στις 14/10/1944 γράφει: «Ποτέ δεν είδε η Αθήνα τέτοια συγκέντρωση λαϊκών μαζών, που γεμίζανε ακατάπαυστα το Σύνταγμα, την Ομόνοια κι όλο το μήκος των οδών Σταδίου και Πανεπιστημίου και άλλους δρόμους γειτονικούς(…). Η κραυγή που δέσποζε σε αυτήν την ανθρωποθάλασσα ήτανε:’ Κάπα-Κάπα-Έψιλον!’. Είδα πάλι μες στη διαδήλωση παπάδες και γριές και παιδάκια. Την τάξη κρατούσε ο ΕΛΑΣ και την κρατούσε καλά, χωρίς καμιά σχεδόν επέμβαση της αστυνομίας.(…) Τώρα νιώθουμε ένα μεγάλο και ασυγκράτητο λαϊκό ρεύμα που μας σηκώνει και μας παίρνει. Τι ακριβώς θέλει αυτή η μάζα βέβαια κανείς δεν ξέρει, ούτε τα πιο συνειδητά μέλη της. (…). Εδώ έχουμε να κάνουμε με δυνάμεις αλόγιστες. Στον αέρα υπάρχει και Ρωσική Επανάσταση, μα και Γαλλική Επανάσταση και Κομμούνα του Παρισιού και απελευθερωτικός πόλεμος και ποιος ξέρει τι άλλα θολά στοιχεία που δεν τα ξεχωρίζουμε ακόμα. Ο λαός βρήκε μια λέξη και την πιπιλίζει ολοένα: ΛΑΟΚΡΑΤΙΑ.Το περιεχόμενο της Λαοκρατίας ωστόσο κανείς δεν μπορεί μα ούτε και σκοτίζεται κανείς να το εξηγήσει. Δεν αισθάνεται ο λαός την ανάγκη για μια εξήγηση. Του φτάνει ο ήχος αυτής της λέξης και η αόριστη τάση προς το ‘κράτος του λαού’. Ο λαός ν’ ανέβει, ο λαός να γίνει αφέντης, να πάψουν οι κακοί να αδικούν το λαό- αυτό είναι το λαϊκό αίτημα.»
    Μια μέρα μετά γράφει για το συλλαλητήριο των οργανώσεων της Δεξιάς: «Σήμερα αποκρίθηκε η αστική τάξη. Είχα ακούσει χτες πως έμελλε να γίνει κάποια διαδήλωση του ΕΔΕΣ μα δεν είχα δώσει πολλή σημασία. Περίμενα πως θα περνούσε μάλλον απαρατήρητη ύστερα από το καταπληκτικό παρουσίασμα του ΚΚ. Όμως ο φόβος και το πείσμα των αντικομμουνιστικών στοιχείων θαυματούργησαν και κατάφεραν να οργανώσουν μια μεγάλη διαδήλωση όλων των εθνικιστικών οργανώσεων, που δεν είχε βέβαια τον όγκο της χτεσινής διαδήλωσης, ήταν όμως κι αυτή εξαιρετικά επιβλητική. (…)Η σημερινή διαδήλωση ήταν πολύ αισθητά πιο καλοντυμένη και ευπαρουσίαστη από τη χτεσινή και περιείχε αρκετές κομψές κυρίες. Είναι η πρώτη φορά αυτές τις μέρες που ένιωσα στην Ελλάδα τόσο έντονα, τόσο ξεκάθαρα κι απόλυτα τον κοινωνικό διχασμό, την ατμόσφαιρα του ταξικού πολέμου. Αυτή είναι πια στο εξής η ¨ελληνική πραγματικότητα». (Γ. Θεοτοκάς, Τετράδια Ημερολογίου 1939-1953, τετράδιο 8ο 1944-45, σ.509-513). ]

    Όσο η λάμψη των αξιών της ελεύθερης αγοράς θα ξεθωριάζει μπροστά στο ηρωισμό των ανθρώπων που το Δεκέμβρη του ’44 ανατίναζαν τα σπίτια τους φτιάχνοντας οδοφράγματα για να μην περάσουν τα εγγλέζικα τανκς, το βάθος του ουρανού θα παραμένει κόκκινο.

    Συγχαρητήρια και καλή συνέχεια.

  2. Καλημέρα!
    Ο Δεκέμβρης του ’44 δείχνει πάνω στο σώμα της ελληνικής ιστορίας τί εννοούν οι αστοί -«ξύλινη» λέξη ε; – όταν μιλάν για δημοκρατία και ελευθερία.
    Να είμαστε φρόνιμοι και να τους καμαρώνουμε εννοούν.
    Δεν έχει νόημα κάτι τέτοιο λέω εγώ.

  3. Πολύ καλό το ποστ. Έπρεπε να ακουστεί και η μαρτυρία των ανυποψίαστων για τα σχέδια της ηγεσίας τους βρετανών που έζησαν τη φρίκη των γεγονότων.
    Αγνοούσα το βιβλίο αλλά αυτό αξίζει πάνω από 1000 δικές μας αναλύσεις. Είναι που λένε «τι χρείαν έχομεν μαρτύρων»;

  4. Πολύ καλό post, καλή συνέχεια

  5. Καλώς σε βρήκα!
    Ελπίζω, μετά από το …υποχρεωτικό διάστημα σιωπής, να τα πούμε πλέον συχνότερα από δω! Υγεία και χαρά, εύχομαι!

  6. @κ13
    Στην ίδια καταχώρηση για τις 15 Οκτώβρη ο Θεοτοκάς περιγράφει το γεγονός του μαζικού πυρ ενάντια στην απογευματινή αντιδιαδήλωση του ΕΑΜ όπου σκοτώθηκαν 12 και τραυματίστηκαν πολλές δεκάδες. Οι ταμπουρωμένοι φασίστες (του ΕΑΣΑΔ με προεξάρχοντα τον Τ. Μακεδόνα αλλά και άλλοι ένοπλοι συνεργάτες των γερμανών που εκείνες τις μέρες βαπτίζονταν ‘εθνικιστές’) πυροβόλησαν στο ψαχνό ενάντια στο άοπλο πλήθος, στο σημείο ανάμεσα στα Χαυτεία και το Ρεξ που είχε από τις προηγούμενες μέρες εντοπίσει μαζί με τον Α. Εμπειρίκο ως το πιο «νευραλγικό σημείο» μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης στο κέντρο της πόλης.
    Τις μέρες εκείνες ο Θεοτοκάς αναγορεύονταν σε άτυπο σύμβουλο του Παπανδρέου: στο υπόμνημα που του υπέβαλε (όπως εμφανίζεται ως παράρτημα στις σελίδες του ημερολογίου), εκστασιασμένος από το κόκκινο ποτάμι που πλημμύρισε τους δρόμους της πρωτεύουσας τον συμβουλεύει πώς να το «διοχετεύσει σε ομαλή κοίτη» για μια λύση «δημοκρατικού σοσιαλισμού». Παραμένει όμως αιχμάλωτος των προκαθορισμένων σχημάτων και των αντικομμουνιστικών ψυχώσεων του αστικού κόσμου των Αθηνών, τόσο που λίγους μήνες αργότερα δικαιολογεί ένα άλλο κόκκινο ποτάμι, του αίματος, της βίας και της τρομοκρατίας ενάντια στον ΕΑΜικό κόσμο, αναπαράγοντας, από τους πρώτους αυτός, τη θεωρία του σλαβοκομμουνισμού κλπ.
    Έχεις δίκιο, το βάθος τ’ουρανού παραμένει κόκκινο όσο ξεθωριάζει η ψεύτικη λάμψη των αξιών της ελεύθερης αγοράς, έστω κι αν το Δεκέμβρη ο κόσμος δεν ανατίναζε μονάχα τα δικά του σπίτια… (χο, χο!)
    Καλώς σε βρίσκουμε!

  7. @regimientocinqo
    η λέξη δημοκρατία έχει περάσει τόσες περιπέτειες ανά τους αιώνες, που μονάχα η διαρκής πάλη για την εμπέδωσή της πέρα από τα όρια της φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας μπορεί να έχει νόημα.

    @αμετανόητος
    Το βιβλίο του Byford-Jones το εντοπίσαμε στη βιβλιογραφία κάποιων πρώιμων μελετών για την περίοδο, ύστερα το βρήκαμε στη British Library και τελικά το αγοράσαμε σε σάιτ παλιών βιβλίων στο διαδίκτυο. Γενικά ακολουθεί την επίσημη, ηρωική αφήγηση της βρετανικής αυτοκρατορίας για το Β’ παγκόσμιο, χωρίς να είναι τελείως ευθυγραμμισμένο με τη γραμμή Τσώρτσιλ: η έκδοσή του (που απ’ ό,τι ξέρουμε δεν επαναλήφθηκε) έγινε το Σεπτέμβρη του 1945, δηλαδή λίγο μετά την ήττα του Τσώρτσιλ στις εκλογές…
    Είδαμε το πολύ ενδιαφέρον και μακροσκελές κείμενό σου για το Δεκέμβρη και τον εμφύλιο (http://ametanohtodance.blogspot.com/2007/12/blog-post.html). Εμείς αποφύγαμε (εσκεμμένα) να ανοίξουμε ή να συνοψίσουμε σε ένα ποστ συνολικά την κουβέντα για την περίοδο. Συγχαρητήρια σε σένα που το έκανες και μάλιστα με τρόπο που ανοίγει ζητήματα για συζήτηση. Επιφυλασσόμαστε λοιπόν να επανέλθουμε σύντομα με τα σχόλια (και τις ενστάσεις μας) στο ποστ σου.

    @akamas
    να’σαι καλά!

    @n.ago
    Καλή επιστροφή και καλό κουράγιο!

  8. μπράβο σου μαύρο χάλι. πάρα πολύ ενδιαφέρον.

  9. Πολύ καλό το αφιέρωμά σου!
    Ένα περιστατικό το οποίο με έχει απασχολήσει, ήταν το συμβάν του απογεύματος της 15ης Οκτωβρίου 1944 που ανέφερες, κυρίως όσον αφορά τον -κάθε άλλο παρά αμελητέο- ψυχολογικό παράγοντα. Έχω σχηματίσει την εντύπωση ότι η εν ψυχρώ δολοφονία 12 αντιδιαδηλωτών του ΕΑΜ (ουσιαστικά το πρώτο αίμα που χύνεται στον παρατεταμένο «εμφύλιο») ήταν η προγραμματισμένη απαρχή για την επικράτηση της ακροδεξιάς επί του «ψυχολογικού πεδίου». Δεν είναι τυχαίο που ακριβώς εκείνη την ημέρα αρχίζει η άφιξη και άλλων Άγγλων στην Αθήνα που θα συνεχισθεί και όχι μόνο ως τις 18/10 με την άφιξη του Παπανδρέου… Κοινώς, οι «πατριωτικές δυνάμεις» ΤΟΤΕ ΑΚΡΙΒΩΣ αναθάρρησαν και «ξετσούμισαν» και ενώ από 3ημέρου φοβόνταν την παρέλαση του ΕΛΑΣ στο Σύνταγμα. Εκτός όμως από «ψυχολογική νίκη» των δοσίλοδων/Ράλληδων/Παπαδόγγονων κ.λπ., ήταν «ψυχολογική» νίκη ΚΑΙ των Άγγλων (κατόρθωσαν να αποσπάσουν μέσα από το πλήθος που πολιορκούσε τος «πατριώτες» δολοφόνους) στην πρώτη τους αποστολή στην ελέυθερη Αθήνα. Ταυτόχρονα, ήταν και μια ψυχολογική ήττα για το ΕΑΜ καθώς επλήγη το γόητρό του (υπεύθυνος θεωρείται πάντως για το συμβάν ο Μπαρτζώτας, ενώ άλλοι αποδίδουν ακόμη μεγαλύτερη αγγλοφοβία στον Ιωαννίδη, εξαιτίας του οποίου ο ψυχολογικός πόλεμος είχε κερδηθεί προτού καν αρχίσεο…). Φαντάσου πως θα ένιωσαν οι χιλιάδες αντιδιαδηλωτές: η «απελευθέρωση» των ακροδεξιών δολοφόνων θα προξένησε μια ψυχολογία ανάλογη με αυτήν που ένιωσαν πολλοί Έλληνες 60 χρόνια μετά, βλέποντας τον Οτσαλάν στα χέρια των Τούρκων που πανηγύριζαν καθώς τον απέσπασαν μέσα από ελληνικά χέρια… Τότε το ΕΑΜ έδειξε πως δεν το ελέγχει το παιχνίδι όπως πίστευαν όλοι το 3ήμερο που μεσολάβησε από την αποχώρηση των Γερμανών. Από εκείνο το απόγευμα, οι αριθμητικοί συσχετισμοί ήταν αντιστρόφως ανάλογοι των ψυχολογικών.

  10. ο μπαμπάς της Μυρτώς Says:

    Πολύ ενδιαφέρουσα πηγή, τόσο που με προβληματίζει για τη στάση του εν γένει απέναντι στον εμφύλιο κλπ. Η περιγραφή αυτή θα πρέπει να εκληφθεί ως κριτική στον Τσώρτσιλ; Εργατικός ήτανε;

    όσο για τον Θεοτοκά, και χωρίς να διεκδικώ την αυθεντία ειδικού σ’ αυτόν, νομίζω ότι η στάση του είναι πιο περίπλοκη από του «κεντρώου αντικομμουνιστή». Πάντα μου έκανε εντύπωση η στάση του στο ψήφισμα (το τρίτο ήτανε;) του 1946 που θεσμοποιούσε την καταστολή της αριστεράς, το οποιο γενικα ειχε την ευρεια συναινεση του αστικου κοσμου αλλα ο Θεοτοκάς το κατάγγειλε έντονα από μια φιλελεύθερη σκοπιά. Αργότερα είναι που θα προσχωρήσει πλήρως στον αντικομμουνισμό και θα υμνεί την Μακρόνησο κλπ.

    Πιστεύω ότι μαζί με τον Σεφέρη, αν η κατάσταση στην Ελλάδα εξελισσόταν όπως πχ στην Τσεχοσλοβακία, θα ήτανε από τους διανοούμενους που θα προσχωρούσαν στο νέο καθεστώς και θα αναλάμβαναν την κωδικοποίηση της εθνικής-λαϊκής κουλτούρας: Ερωτόκριτος, Μακρυγιάννης, Καραγκιόζης, δημοτικό τραγούδι -και κάνα μπαλέτο σοβιετικού τύπου, για να καταλήξουν είτε με ντάτσα στο Λαγονήσι είτε εκτελεσμένοι/φυλακισμένοι «άνθρωποι των Άγγλων».

  11. ο μπαμπάς της Μυρτώς Says:

    Επίσης συνεχίζει να μου κάνει εντύπωση το πόσο απροετοίμαστο ήταν το ΕΑΜ για σύγκρουση. Πιο σωστά, ίσως: ο απλός κόσμος του, τα κατώτερα στελέχη. Νομίζω βασική αιτία ήταν η ίδια με αυτήν που έδωσε αέρα στα πανιά του: η αντιφασιστική ενότητα. Με τον πόλεμο ακόμη να μαίνεται, ήταν αδιανόητο να χτυπήσει τους Άγγλους χωρίς να κλονίσει τις βάσεις της ηγεμονίας του. Θεωρητικά θα έπρεπε να ισχύει το ίδιο και για τους Άγγλους, και είναι ένα ερώτημα πώς προσλήφθηκαν τα Δεκεμβριανά σε διεθνές επίπεδο. Στην Ελλάδα η αποξένωση από τον κόσμο της αριστεράς δεν τους στοίχισε ιδιαίτερα: τι ξέρουμε όμως για όσους παλαντζάρανε; για πόσους λειτούργησε ο κυνισμός του «πάω με τον ισχυρό», και πόσοι θα στρέφονταν τελικά στο ΕΑΜ αν η ήττα του δεν έπαιρνε τις διαστάσεις που πήρε;

  12. @zalmoxis (αρχίζει να μου αρέσει πολύ αυτή η συζήτηση)

    Θα συμφωνήσω κατ’αρχήν για την «ψυχολογική σημασία» της σφαγής της 15ης Οκτωβρίου και της μη απάντησης από το ΕΑΜ. Επειδή μάλιστα δεν πιστεύω σε σενάρια συνωμοσίας, θα έλεγα πως ήταν μια κίνηση διπλής διαπραγμάτευσης (πολιτικής και στρατιωτικής) από την πλευρά του μπλοκ του δοσιλογισμού: κάποια από τα πρόσωπα της κρατικής ιεραρχίας είχαν ήδη συλληφθεί από την κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» και όσοι (πολλοί) έμεναν απ’ έξω έπρεπε να υπενθυμίσουν τόσο τη βαρύτητα της στρατιωτικής τους παρουσίας απέναντι στον πανίσχυρο ΕΛΑΣ, όσο και τη δυνατότητά τους να αποσταθεροποιήσουν τη θέση της κυβέρνησης Παπανδρέου ανοίγοντας τους ασκούς του Αιόλου. Με άλλα λόγια, θέλησαν να αναγκάσουν τον Παπανδρέου να διαπραγματευτεί μαζί τους και να μην αφήσει τον ΕΛΑΣ να τους εξοντώσει. (Αν αυτό είχε ήδη αρχίσει να γίνεται από το καλοκαίρι, δεν ήταν δεδομένο πως εκείνη τη στιγμή δε θα ενέδιδε στην ΕΑΜική πίεση, κάτι για το οποίο πάντα τον κατηγορούσαν…)

    @ μπαμπά της Μυρτως
    Το βιβλίο είναι γραμμένο κατά τον κανόνα ενός πατριωτικού ηρωικού αφηγήματος για «την ανδρεία και τη συνεργασία εκείνων των ανδρών -Ελλήνων, Βρετανών και Αμερικανών- που έκαναν δυνατή, όταν έφτασε η αγγλική δύναμη, τη σύγκρουση με τον υποχωρούντα εχθρό, έτσι ώστε να βρουν την Αθήνα σε σχετικά καλή κατάσταση, πέρα από τις καταστροφές στο λιμάνι και σε κάποιες δευτερεύουσες εγκαταστάσεις» (σ.9). Δεν ξέρω την πολιτική τοποθέτηση του B.-J. (που ήταν liaison officer). Πάντως περιγράφοντας το Δεκέμβρη παίρνει ίσες αποστάσεις από τη στάση της κυβέρνησης και των πολεμικών ανταποκριτών που κατήγγειλαν την βρετανική πολιτική και δημιούργησαν την πρώτη σοβαρή κρίση στην πολεμική κυβέρνηση. Στις βασικές γραμμές δε θα μπορούσε να αποκλίνει της επίσημης γραμμής (και δη με το θέμα ανοιχτό και λίγο μετά τον πόλεμο). Πάντως μια μετρημένη κριτική από δημοκρατικές-αντιφασιστικές θέσεις απηχεί μάλλον και το κλίμα που οδήγησε στην ήττα του Τσώρτσιλ τον Ιούλη.
    Τα Δεκεμβριανά στιγματίσθηκαν σε διεθνές επίπεδο από τα κομμουνιστικά αλλά και άλλα αριστερά κόμματα, συχνά μαζί με τα (σχεδόν) ταυτόχρονα γεγονότα του Βελγίου. ΚΑι στην Αμερική επίσης η κουβέντα ανοίγει αμέσως και με την πίεση ενός ισχυρού φιλοΕΑΜικού μπλοκ (για το οποίο η σταδιακή του εξαφάνιση είναι επίσης ένα ερώτημα…)
    Σχετικά με το ερώτημά σου «τι ξέρουμε για όσους παλαντζάρανε… και πόσοι θα στρέφονταν στο ΕΑΜ… αν η ήττα του δεν έπαιρνε τις διαστάσεις που πήρε», για την επίδραση του συσχετισμού δυνάμεων που λειτουργεί πάντα ως κριτήριο για την επιλογή στρατοπέδου, θαρρώ πως η σημασία του πολλαπλασιάζεται όταν παίζουν όπλα και συγκρούσεις στο σκηνικό. Μου φαίνεται πως στην πραγματικότητα αυτό είναι που περιγράφει τη διαδικασία δημιουργίας ενός μαζικού πολιτικού «Κέντρου» στη χώρα, που υιοθετώντας από τη μία στοιχεία του ΕΑΜικού αντιφασιστικού λόγου, κι από την άλλη μην μπορώντας να ελέγξει τη δεξιά τρομοκρατία και μη θέλοντας να την σταματήσει, υποδεχόταν λίγο-λίγο κομμάτια του ΕΑΜικού μπλοκ, ως μόνη βιώσιμη πολιτική λύση προς την ομαλοποίηση της κατάστασης.
    Γιατί λες πως ο κόσμος του ΕΑΜ ήταν απροετοίμαστος για σύγκρουση; Η αντιφατική λειτουργία της αντιφασιστικής ιδεολογίας που επισημαίνεις εκφραζόταν εν προκειμένω στην τακτική της ηγεσίας να βρίζει ανοιχτά όλο το καλοκαίρι τον Παπανδρέου ως διασπαστή και άνθρωπο του Γλύξμπουργκ και δεν μαζευόταν εύκολα μέσα σε ένα μήνα που διήρκεσε η συμμετοχή του ΕΑΜ στην κυβέρνηση πριν την Απελευθέρωση. Ακόμα κι όταν υπέγραψαν στην Καζέρτα, ο ΕΛΑΣ της Αθήνας εξακολούθησε να καταγγέλλει (αληθώς) τον Σπηλιωτόπουλο για σύμπραξη με τους συνεργάτες, ενώ συνέχιζε την πολεμική προετοιμασία. Δεν τρέφω λενινιστικές φαντασιώσεις, απλά η συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης πραγματικότητας δείχνει πως εκείνη ήταν η μία και μόνη στιγμή όπου, αν υπήρχε ένα οργανωμένο πολιτικό κέντρο που έλεγχε το στρατό, θα μπορούσε να πετύχει μια (ίσως προσωρινή) κατάληψη της εξουσίας. (Δεν είναι τυχαία η αποστροφή του Παπανδρέου στον Τσάτσο αμέσως μετά την υπογραφή του συμφώνου της Καζέρτας: «Νομίζω πως μόλις σώσαμε την Ελλάδα»). Οι Άγγλοι είχαν μπλοφάρει καλά, διαδίδοντας πως θα κάνουν μια πραγματική απόβαση. Με τις λίγες εκατοντάδες όμως που έφεραν τον Οκτώβρη, δεν θα μπορούσαν να αναμετρηθούν με το ΕΑΜ σε κατά μέτωπο σύγκρουση (άλλο αν πολιτικά ήταν αδιανόητο για το ΕΑΜ).
    Αν συμφωνούμε πως ο συσχετισμός δύναμης και η συμβολική κατοχή της αρχής επηρέαζε άμεσα αυτό που ονομάζεις «απλό κόσμο και κατώτερα στελέχη», τότε μπορούμε να πούμε ότι τη στιγμή που η εξουσία παρέμενε εκκρεμής οι διαθέσεις αυτού του κόσμου πρέπει να ήταν μάλλον συγκρουσιακές. Πολλά κατώτερα στελέχη εξάλλου ήτανε μια χαρά προετοιμασμένα για σύγκρουση, αφού στην πραγματικότητα ο ΕΛΑΣ Αθήνας βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση σχεδόν ανοιχτά όλο το καλοκαίρι, σε νυχτερινές οδομαχίες που ολοένα και πύκνωναν. Επίσης το σχέδιο κατάληψης της Αθήνας είχε καταρτιστεί και το ερώτημα ήταν αν θα μπει σε εφαρμογή. Κάτι που συχνά δε λαμβάνουμε εμείς υπόψη, αλλά εκείνοι τότε το ξέρανε, είναι η στρατιωτική δύναμη των συνεργατών-εθνικιστών, που παράλληλα συγχωνεύονταν όλο το καλοκαίρι και μπορούσαν να παρατάξουν δυνάμεις που ήταν ίσως σημαντικά χαμηλότερες αριθμητικά, ήταν όμως στρατηγικά τοποθετημένες στο κέντρο της Αθήνας και γύρω από αυτό και κυρίως ήταν πολύ καλά οπλισμένες (ενώ ο ΕΛΑΣ Αθήνας -συν ο εφεδρικός- είχε περίπου το ένα τρίτο των δυνάμεων του οπλισμένο…)

    Για τον Θεοτοκά πάντως έχω την εντύπωση πως, μολονότι ιδεολογικά ήταν αταλάντευτα φιλελεύθερος, ο αντικομμουνισμός του είναι εμφανής και πριν από το Δεκέμβρη κι εκδηλώνεται δημόσια αμέσως μετά. Νομίζω πως στο Τσεχοσλοβάκικό σου σενάριο ο Θεοτοκάς θα την έκανε για τη Γαλλία ή την Αγγλία, θα την έβλεπε κάτι σαν έλληνας Κούντερα (με μικρότερο σουξέ), αλλά θα έπαιρνε αυτός το βραβείο Νόμπελ στον Ψυχρό Πόλεμο. Αντίθετα, ο κάτοχος του βραβείου Λένιν Σεφέρης, θα έκανε ραδιοφωνικό διάγγελμα στήριξης μιας άλλης χαμένης άνοιξης, που θα έμοιαζε περισσότερο με εκείνην της Πράγας, για να πεθάνει στη δυσμένεια του καθεστώτος αλλά με γενικευμένη την αναγνώριση του ποιητικού του μεγαλείου. Αλλά ίσως, καθώς η Ελλάδα θα αποτελούσε το μεσογειακό άξονα σύγκλισης του σοσιαλιστικού και του ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου, κατά την εκτίμηση του Ζαχαριάδη, να είχε στο μεταξύ καταφέρει να στρέψει αλλιώς το ρου της παγκόσμιας ιστορίας από αυτή τη μικρή μα σημαντική θέση κλειδί που θα είχε αποκτήσει. (Λέμε τώρα…)

  13. @ Μαύρο Χάλι,

    Από τη στιγμή που έθεσες ζήτημα γεωπολιτικής (και σωστά βέβαια) θα σχολιάσω το ότι οι ιδεολογικές αγκυλώσεις (ορθότερα ίσως «υπολογισμοί μιας υπερδύναμης») της Μόσχας «καπέλωσαν» εν τέλει μέχρι και τα γεωπολιτικά της συμφέροντα:

    1. Η Μόσχα φοβούμενη τη δύναμη της ακηδεμόνευτης από τη δικτατορία του κόμματος (το ΚΚΣΕ «οδηγός» μιας δικτατορίας του προτελεταριάτου» μου ακούγεται μεταφυσικό ευχολόγιο)επαναστατημένης εργατικής τάξης, απεμπόλησε ουσιαστικά γεωπολιτικά συμφέροντά της. Ό,τι έκανε στην Ισπανία μια δεκαετία νωρίτερα έκανε και στην Ελλάδα, με μόνη τη διαφορά ότι δε βρήκε κάποιους… «τροτσκιστές» για να τους φορτώσει την ευθύνη. Προφανώς διότι ο Βελουχιώτης δεν έπειθε για… τροτσκιστής!

    2. Στις 9.10.44 στη συνάντηση Churchill και Στάλιν στη Μόσχα όπου ο πρώτος αναφερόμενος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη κάνει τη γνωστή πρόταση αφήνοντας πάνω σ΄ ένα χαρτί τις επίσης γνωστές πρόχειρες σημειώσεις (Ρουμανία: Ρωσία 90%, υπόλοιποι – Αγγλία, ΗΠΑ 10%. Ελλάδα: Βρετανία 90%, Ρωσία 10%. Γιουγκοσλαβία: 50% με 50%, κ.λπ.) ο Στάλιν, τί έκανε; με ένα μολύβι τράβηξε ένα σταυρό που σήμαινε ότι συμφωνεί. Μιλάμε για Οκτώβριο ΄44, όχι για Αύγουστο του ΄45 οπότε οι ΗΠΑ κέρδισαν τις πρώτες εντυπώσεις στη Χιροσίμα. Για μια περίοδο που για τους επόμενους 7 μήνες τα στρατεύματα των ΗΠΑ θα ασθμαίνουν να παρακολουθήσουν τους ρυθμούς της ΕΣΣΔ απά τα ανατολικά της Γερμανίας, άρα το επιχείρημα ότι δεν περίσσευε στρατός ήταν αστείο όταν περίσσευε και παραπερίσσσευε στους πιο στριμωγμένους Αγγλοσάξωνες. «Αλεπού» ο Στάλιν, ήξερε που θα έπρεπε να κρατήσει το λόγο του για 50-50 και πού να αποσπάσει το 90%. Και ο Τίτο και ο Δημητρώφ το απέδειξαν στην πορεία περίτρανα! Όπως και στη Ρουμανία και στην Ουγγαρία! Πειθήνια Κ.Κ. γύρευε.

    3. Αν δεν είναι δικτατορία του κόμματος πάνω στην επαναστατημένη εργατική τάξη η εικόνα στις 3.12.45 όταν οι ακροδεξιοί πυροβολούν στο ψαχνό και οι ακροβολισμένοι σε ταράτσες ΕΑΜίτες που «τους έχουν» τους άνδρες της αστυνομίας στο στόχαστρο των πολυβόλων τους να περιμένουν αμήχανοι (άραγε τί;)τί είναι τότε;
    Γραμμή και εντολές για το αυτονόητο; Μήπως déjà vu της 15.10;

    4. Το επιχείρημα που έχω ακούσει πολλές φόρές ότι ο Ζαχαριάδης ήλθε κατευθείαν τον Μάιο 45 από τα ναζιστικά στρατόπεδα άρα δεν ήξερε, δε γνώριζε τι παιζόταν στο ΚΚΣΕ, κ.λπ., το θεωρώ άστοχο, καθώς επρόκειτο για σημαίνουσα μορφή (μόνο αυτός κι ο Φλωράκης αν δεν κάνω λάθος σπούδασαν κομματική σχολή Μόσχας) για να μην πάμε στο ταξίδι του στην Μόσχα το ΄47 που επιστρέφοντας διαβεβαίωνε για τη στήριξη του Στάλιν προς τον Δημοκρατικό Στρατό!

    5. Ο Στάλιν συναίνεσε τόσο εύκολα αντί να παζαρέψει το πιο κρυφό γεωπολιτικό όνειρο της Μόσχας; να αποκτήσει διέξοδο στα «θερμά ύδατα»; Και μόνο αυτή της η πάγια επιδίωξη εξηγεί γιατί η Δύση επανένωσε αργότερα την Υεμένη, γιατί απέκοψε την πρόσβαση της Αιθιοπίας στη θάλασσα με το κράτος της Ερυθραίας, κ. λπ.

  14. ο μπαμπάς της Μυρτώς Says:

    παρεξήγηση. Εννοούσα: κόσμος και κατώτερα στελέχη του ΕΑΜ ήταν απροετοίμαστα για σύγκρουση με τους Άγγλους, όχι με τους χίτες κλπ.

    Για πες, τι ακριβώς έγινε στο Βέλγιο το 1944;

    ΥΓ 1 Για τον Θεοτοκά έχεις μάλλον δίκιο. Πιστεύω όμως ότι θα έπαιζε πρώτα με την λαοκρατία ως συμβουλάτορας του Σβώλου ή του Σοφιανόπουλου. Πιθανόν να την έκανε για Γαλλία (είχε καλύτερη τζαζ σκηνή από την Αγγλία, αν κρίνω από ένα CD του Μπορίς Βιάν) το 1948 με το σχέδιο Μάρσαλ, αφού θα είχε προτείνει την αποδοχή του από την Ελλάδα.

    ΥΓ 2 Εδώ που τα λέμε, το βραβείο Λένιν δικαιωματικά θα ανήκε στους Τάσο Λειβαδίτη, Μανώλη Αναγνωστάκη και Μανώλη Λαμπρίδη για την ρωμαλέα επική ποίηση που θα έγραφαν για τους αγώνες του έθνους και του λαού μας και τις προόδους της ανθρωπότητας από την εποχή των σπηλαίων μέχρι τα κολχόζ και το φεγγάρι. Χωρίς ήττα δεν θα υπήρχε και ποίηση της ήττας, όπως καταλαβαίνεις. Το Ζάσταβα στο οποίο θα έκανε ωτοστόπ ο Σαββόπουλος από τη Θεσσαλονίκη θα τον πήγαινε κατευθείαν στο ψυχιατρείο, ενώ παντού θα ακουγόταν η συμφωνία που θα είχε γράψει ο Θεοδωράκης για την εκτροπή του Αχελώου.

  15. @zalmoxis
    Εντάξει, η συμφωνία των ποσοστών είναι χαρακτηριστική. Πως ο Στάλιν είχε κηδεύσει πολύ πριν τον πόλεμο τον «προλεταριακό διεθνισμό» και πως έκανε παιχνίδι με βάση τα γεωπολιτικά συμφέροντα της «ρωσικής πατρίδας του σοσιαλισμού», το ξέρουμε. (Για το ΕΑΜ, τον διευκόλυνε ο Τσώρτσιλ ονομάζοντάς το τροτσκιστική απόκλιση στο βρετανικό κοινοβούλιο, δικαιολογώντας την επέμβαση.)
    Για τις «53 μέρες» της απελευθέρωσης, είναι βέβαιο πως η ηγεσία του ΚΚΕ-ΕΑΜ ήταν λίγο εκτός κλίματος (δε συνεδρίαζαν καλά-καλά…). Κι όταν αργότερα υπέγραψαν τη Βάρκιζα άνοιξαν το δρόμο για το επίσημο κι ανεπίσημο κυνήγι της βάσης από τις συμμορίες της δεξιάς. Αλλά αυτό οφείλεται στην ετερογένεια του ΕΑΜ, τους αστούς που συμμετείχαν στην ηγεσία του κλπ., κι όχι μονοσήμαντα στις αντιφάσεις της ηγεσίας του ΚΚΕ, που ήταν έτσι κι αλλιώς περιορισμένων δυνατοτήτων…
    Έχεις δίκιο, ο Ζαχαριάδης δεν ήταν αδαής, εξάλλου πριν γυρίσει έκανε στάση στη Γαλλία για να ενημερωθεί από το εκεί ΚΚ για τη γραμμή εκεί και διεθνώς. Ο Στάλιν είχε κι άλλες παραμέτρους να λάβει υπόψη για να «συναινέσει τόσο εύκολα». Σε κάθε περίπτωση δεν είχε τη δυνατότητα ούτε οικονομικά ούτε στρατιωτικά να «αντέξει» ένα σπάσιμο της συμμαχίας τόσο νωρίς, κι αυτό εκμεταλλευόταν ο Τσώρτσιλ για να διαφυλάξει ό,τι μπορούσε από την καταρρέουσα αυτοκρατορία του…
    Επιμένω πάντως πως οι αιτίες είναι πιο πρόσφορο να αναζητηθούν στις εσωτερικές αντιθέσεις κι όχι μόνο στο διεθνές πλαίσιο.

    @μπαμπά της Μυρτώς
    Θα διαφωνήσω για τους εκπροσώπους της ποίησης της ήττας: ήταν τέτοιες οι συνάφειες πολλών από αυτούς με τον «αντιπολιτευόμενο λόγο» στο ανατολικό μπλοκ (όχι του Λειβαδίτη, αλλά σκέψου π.χ. τον Λαμπρίδη, τον Λεοντάρη ή τον Αλεξάνδρου) που θα τους έβλεπα να υποδέχονται το γιεγιέ Σαββόπουλο στο τρελάδικο… Άσε που κι αν ο «ορθόδοξος» Λειβαδίτης εκδήλωνε τις θρησκευτικές του αναζητήσεις νωρίτερα, δεν ξέρει κανείς τι θα τον είχε βρει… Θα μπορούσα να επιχειρηματολογήσω και πιο αναλυτικά στη βάση του πώς η «γενιά της ήττας» αναγνώρισε τον εαυτό της στη δημιουργία μιας κοινωνικής και δυνάμει ταξικής υποκειμενικότητας, σε αντίθεση με το εθνικό αφήγημα της «ποίησης της αντίστασης» , που στο μεταξύ θα είχε καταστεί κυρίαρχο στην υπόθεσή μας. Αλλά μάλλον θα την πάμε μακριά τη βαλίτσα άμα συνεχίσουμε έτσι…

  16. Δεν θα πιάσω το ζήτημα Στάλιν και δήθεν ποσοστών..
    Αλλά για το Σαββόπουλο γαργαλιέμαι λίγο: πιστεύετε στ’αλήθεια ότι θα πήγαινε σε «τρελλάδικο»; Μάλλον τον εθνικό ύμνο της Λαϊκής Δημοκρατίας θα συνέγραφε.Και εννοώ αυτό που καταλαβαίνετε: αν εκεί φυσάει ο άνεμος εκεί κι εγώ πηγαίνω. Εξάλλου κι ο ίδιος παραδέχτηκε πρόσφατα ότι ποτέ δεν υπήρξε εκείνη η «μοτοσυκλέτα του ΕΛΑΣ»…

  17. @regimientocinqo
    Πρέπει μάλλον να πούμε ρητά πως τα ως άνω σενάρια πολιτικής φαντασίας γίνονται προς τέρψιν και χωρίς άλλες αξιώσεις και σίγουρα όχι για να εγγραφούν στην αντίληψη του «ευτυχώς ηττηθήκαμε», την οποία αποστρεφόμαστε.
    Ακόμα κι αν ο Σαββόπουλος ως πρόσωπο απλά ακολουθεί τον εκάστοτε άνεμο, γουστάρουμε πολύ το Σαββόπουλο του «Φορτηγού», του «Περιβολιού» ή του «Δέκα χρόνια κομμάτια». Κι αν τότε ακολούθησε ή εξέφρασε τον άνεμο του καιρού του, τόσο το καλύτερο γι’αυτόν. Αν μετά κουρεύτηκε και μετάνοιωσε κι ακολούθησε άλλους ανέμους, αυτό είναι σίγουρα θλιβερό, είναι όμως κυρίως για τον ίδιο και δευτερεύοντως για εμάς…
    Τέλος, θα σε στεναχωρήσουμε μάλλον μα τι εννοείς: «δήθεν ποσοστά»;

  18. Καλησπέρα!Εννοώ ότι από τη μεριά των Σοβιετικών κανείς δεν αποδέχτηκε καμμιά τέτοια συμφωνία. Σαν ιστορικό γεγονός μάλλον (καλά, δεν ήμουν και μπροστά, οπωσδήποτε..) δεν υφίσταται. No worries κατά τα άλλα.
    Για δε το Σαββόπουλο, γεννήθηκα αρκετά χρόνια μετά το «Περιβόλι» κλπ. οπότε – ευτυχώς? – πιο αποστασιοποιημένα παρατηρώ την πορεία του. Ωστόσο, για να είμαι δίκαιος μαζί του, ο «Μπάλλος» είναι από τα σημαντικότερα έργα του ελληνικού πολιτισμού του 20 αιώνα. Και αν θέλετε μπορώ να επιχειρηματολογήσω.

  19. […] Δεκέμβρης του 1944: μία μαρτυρία Βρεταννού Στο ιστολόγιό του, το Μάυρο Χάλι μεταφράζει (σε 3 σελίδες) μία μαρτυρία του Βρεταννού […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: