ανωφελιμισμού εγκώμιον: για την σύγχρονη Πανεπιστημιακή έρευνα

education_recherche_t.jpgΜε το κείμενο που μεταφράζουμε κι αναδημοσιεύουμε εδώ διαφωνούμε σε αρκετά σημεία, το βρίσκουμε όμως εξαιρετικά ενδιαφέρον, γιατί αποτυπώνει την κατάσταση της επιστημονικής έρευνας στη Γαλλία, και μάλιστα σε κάποιον από τους τομείς στους οποίους πλήττεται λιγότερο από τη μεταρρύθμιση της δημόσιας έρευνας που προωθείται τα δυο τελευταία χρόνια. Είναι γραμμένο υπό μορφή Lettre de motivation -βασικό ζητούμενο για την ανεύρεση εργασίας στη Γαλλία, όπου μαζί με το βιογραφικό του κανείς οφείλει να εξηγήσει γιατί τον ενδιαφέρει και τί μπορεί να προσφέρει από το πόστο στο οποίο ζητάει να προσληφθεί. Σημειώνουμε τέλος πως ο αποστολέας είναι αστρονόμος και η επαγγελματική διαστροφή των αστρονόμων, που όπως κι οι ποιητές, καταγίνονται με τα «απώτατα όρια» (του κόσμου και της ψυχής αντιστοίχως), μας είναι ιδιαίτερα συμπαθής.


Διαλέξαμε τον τίτλο «ανωφελισμού εγκώμιο», γιατί πιστεύουμε ότι στο κέντρο του επιχειρήματός του βρίσκεται η θέση ότι η δημόσια βασική έρευνα δεν πρέπει να μετράται και να αξιολογείται με ωφελιμιστικά κριτήρια ανταποδοτικότητας. Η αντίθεση με τα επιπόλαια φληναφήματα περί «ανταγωνιστικότητας» που κυκλοφορούν στα καθ’ ημάς πανεπιστημιολογικά ιστολόγια είναι προφανής και δεν χρειάζεται να τονιστεί.

Από Le Monde της 3.11.07:-

Χωρίς την θεωρίας της σχετικότητας δεν θα υπήρχε το GPS

του Cédric Foellmi

Κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας,

Σας γράφω με στόχο να σας μιλήσω για τη γαλλική έρευνα. Όχι για την ανάπτυξη ή τις καινοτόμες εφαρμογές, αλλά για τη βασική δημόσια έρευνα για κοινωφελείς σκοπούς. Δε θα σας κουράσω με μιαν απλοϊκή απαρίθμηση των επιπτώσεων της χρόνιας υποχρηματοδότησης, αν και σκοπεύω να σας ζητήσω πολλά χρήματα. Κυρίως, αφού θα ήθελα να αντιληφθείτε πως η σύνδεση της βασικής έρευνας με τις βιομηχανικές εφαρμογές θα αποφέρει την αναπόφευκτη καταστροφή της πρώτης από σήμερα κιόλας, αλλά και των τελευταίων μεσοπρόθεσμα.

Πρέπει να ξέρετε πως δεν έχω καμία επαφή με οιαδήποτε βιομηχανία ή επιχείρηση, μεγάλη ή μικρή, και πως τούτο δε θα μ’ενδιέφερε διόλου. Ακριβώς αυτό το γεγονός, πως είμαι δηλαδή τελείως ακατάλληλος για οποιαδήποτε άμεση οικονομική χρήση, είναι που με κάνει να πιστεύω πως το ταπεινό μου παράδειγμά είναι αντιπροσωπευτικό μιας μεγάλης σιωπηλής μερίδας των ερευνητών τούτης της χώρας. Είμαι αστρονόμος.
Παρατηρώ τα άστρα. Έχω ειδικευτεί σε εκείνα τα άστρα που γίνονται μαύρες τρύπες. Δεν είναι καταπληκτικό; Κι ειλικρινά, δε φαντάζεστε πόσο πολύ με χρειάζεστε, κύριε Πρόεδρε. Θα ήθελα να σας πείσω, χωρίς να χρειαστεί να καταφύγς σε στομφώδεις κοινοτοπίες: «Πρέπει να αναπτύξουμε μια οικονομία της γνώσης«, ή στο ακόμα πιο ανόητο «από αρχαιοτάτων χρόνων, οι άνθρωποι παρατηρούν τον ουρανό«.

Έχετε σίγουρα χρησιμοιήσει ήδη ένα GPS. Όμως υπάρχει ένα βασικό συστατικό του GPS που προέρχεται απευθείας από τη βασική έρευνα: λέγεται γενική σχετικότητα κι ανακαλύφθηκε από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν. Είναι απλούστατο: αν δεν υπήρχε η θεωρία της σχετικότητας, δε θα υπήρχε το GPS. Αυτά τα δύο πράγματα δε φτιάχτηκαν από τα ίδια πρόσωπα: η σχετικότητα προηγείται του GPS.

Ο λόγος για τον οποίο εσείς, κύριε Πρόεδρε, έχετε ανάγκη από αστρονόμους είναι πολύ απλός: ο πλανήτης Γη δε χωράει τις ιδέες μας. Βέβαια, υπάρχουν γιγάντια ερευνητικά κέντρα όπως το CERN και το ITER (σ. τ. μτφρ. διεθνούς φήμης ερευνητικά κέντρα στη φυσική σωματιδίων και πυρηνική φυσική αντίστοιχα) αλλά αυτό δε είναι αρκετό. Απέχει πόρρω από το να είναι αρκετό. Χρησιμοποιούμε λοιπόν το Σύμπαν και τ’αστέρια. Είναι το μόνο «ερευνητικό κέντρο» που μας επιτρέπει να φτάσουμε στις απώτατες διαστάσεις της φύσης, απαραίτητες για να μαγειρεύουμε αδιάκοπα τις ιδέες μας. Οι μαύρες τρύπες είναι ένα τέλειο παράδειγμα: μέχρι σήμερα μόνο η σχετικότητα (η ίδια εκείνη των GPS) μας επιτρέπει να τις κατανοούμε. Η σχετικότητα χρησιμεύει στην κατασκευή μοντέλων για το σύμπαν και για τις μαύρες τρύπες, κυρίως. Και για τα GPS επίσης. Οι αστρονόμοι θέλουν να κατανοήσουν το Σύμπαν και τα άστρα και, καθώς το κάνουν, διευρύνουν σιγά-σιγά το πεδίο δράσης των μηχανικών. Δεν συμβαίνουν αντίστροφα αυτά τα πράγματα.

Πρέπει να ξέρετε πως δεν κάνουμε «κοινωνική» έρευνα, με την έννοια πως δεν επιδιωκουμε με κανένα τρόπο να θεραπεύσουμε τις φτωχότερες των ιδεών. Μονάχα σε ό,τι αφορά την αστρονομία της παρατήρησης, στα δυο χρόνια, τουλάχιστον, που κάνει μια νέα ιδέα να γεννηθεί, έχουν ήδη δημοσιευτεί περίπου 25.000 νέα άρθρα. Τον ανταγωνισμό και την κουλτούρα των αποτελεσμάτων, τα ξέρουμε πολύ καλά και δε χρειαζόμαστε μαθήματα από κανένα.

Αντιθέτα με αυτά όμως, το σύστημα της δημόσιας βασικής έρευνας, πρέπει να διέπεται από εξαιρετική σταθερότητα. Σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας είμαστε οι πιο καλά εξοπλισμένοι (το GPS), αλλά σκεφτόμαστε μάλλον τόσο αργά όσο και στην Αρχαιότητα. Κι ενώ η ανάπτυξη της βιομηχανικής καινοτομίας μπορεί να συσχετιστεί με τον αριθμό των μηχανικών, δε συμβαίνει το ίδιο και με τη βασική έρευνα και τους ερευνητές. Κριτήριο βέλτιστης ποιότητας της έρευνας δεν είναι η ταχύτητα εκτέλεσης ενός έργου, ούτε τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας αλλά η ελευθερία όσων εμπλέκονται σε αυτήν.

Ας μιλήσουμε λοιπόν ειλικρινά, κύριε Πρόεδρε. Ας μιλήσουμε για την ελευθερία μου, την ελευθερία σκέψης και κίνησης. Πώς θέλετε να παραγματοποιήσω ποιοτική έρευνα αν ο υλικός μου ορίζοντας είναι διετής, ίσα-ίσα δηλαδή ο χρόνος επώασης μιας νέας ιδέας; Πώς θέλετε να πραγματοποιήσω την έρευνα αιχμής που χρειάζεστε, όταν ο μισθός μου είναι λίγο παραπάνω από τον ελάχιστο; Είμαι 33 ετών, με 14 χρόνια ανώτατων σπουδών, μιλάω τρεις γλώσσες, έχω ιδέες και φιλοδοξίες, ήδη 8 χρόνια εμπειρίας στο εξωτερικό, και κανένα πόρο για να ταξιδέψω και μέσα για να προσλάβω φοιτητές. Ποιός θα με πληρώσει, Κύριε Πρόεδρε, αν όχι εσείς;

Τα μέσα που μου παρέχετε είναι εξαιρετικά ανεπαρκή. Το Πανεπιστήμιό μου είναι στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Το ερευνητικό μου κέντρο, με αύξηση 20% σε δυναμικό, είναι ένα από τα μοναδικά δυο γαλλικά κέντρα που δεν είδαν την ελάχιστη επιχορήγησή τους να μειώνεται. Η ομάδα στην οποία εργάζομαι δε θα πάρει ούτε δεκάρα από το ερευντικό μου κέντρο. Μ’αυτά και μ’εκείνα, θα πάρουμε 10.000 ευρώ από τα εθνικά κονδύλια. Η ομάδα μου έχει δεκάξι άτομα: 625 ευρώ το χόνο ανά ερευνητή για φέτος! Μήπως έχετε κάποια προτίμηση για το τι χρώμα μολύβια να παραγγείλουμε;

Δε σας ζητώ ούτε ελεημοσύνη, ούτε το φεγγάρι. Σας ζητάω μερικά εκατομμύρια ευρώ. Γρήγορα. Σας ζητώ να σταματήσετε να χρηματοδοτείτε την αμερικανική έρευνα. Να μην θεωρείτε τους ερευνητές υπαλλήλους της Total ή του στρατού. Σε ανταπόδοση, δε σας υπόσχομαι απολύτως τίποτα. Οι συναδελφοί μου, και μόνον αυτοί, θα κρίνουν την ποιότητα της δουλειάς μου και την αποδοτικότητά μου. Η πραγματικά ελεύθερη διάθεση πόρων και μέσων για την έρευνα προϋποθέτει μια ριζική αλλαγή του συστήματος. Δεν βλέπω παρά έναν μόνο λόγο, γιατί αυτή δεν έχει ήδη γίνει: τον έλεγχο, την ασφυκτική καθοδήγηση. Παρόλο που μπορώ να καταλάβω ότι θα έπρεπε να καθοριστεί μια επιστημονική πολιτική σε εθνική κλίμακα, προκειμένου να γίνουν μεγάλες επενδύσεις (ITER), διαπιστώνω ότι αυτή η στόχευση είναι εκ των πραγμάτων αδύνατη και εξαιρετικά καταπιεστική για τους ερευνητές. Θα θέλατε να καθοδηγήσετε τα ερευνητικά μου προγράμματα, κύριε Πρόεδρε; Τα ερευνητικά μου προγράμματα για τις μαύρες τρύπες του γαλαξία;

Δεν θα δούλευα ποτέ για την Total, ούτε για το μελλοντικό GPS. Δουλεύω με πείσμα για να ξεπεράσω τον Άλμπερτ Αϊνστάιν. Για το λόγο αυτό πρέπει να παραμερίσουμε το Εθνικό Κέντρο Έρευνας (ANR), γιατί η δημόσια βασική έρευνα είναι ένας χείμαρρος και όχι μια συλλογή από μικρά μπουκαλάκια που ονομάζονται «προγράμματα». Και μην μου ζητάτε να αποκτήσω ένα ακόμα, το χιλιοστό δίπλωμα ή μια διατριβή επί υφηγεσία. Διπλώματα έχουμε όλοι μας αρκετά. Τώρα έχουμε ανάγκη κύριως ελευθερία, και ελευθερία δράσης.»

Η ευφυής επιστολή του αστρονόμου-ερευνητή αποτυπώνει μερικά από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του κινήματος που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται στα γαλλικά Πανεπιστήμια εδώ και μερικά χρόνια: πρόκεται για κίνημα πολυδιασπασμένο και υποκείμενο στις εσωτερικές ιεραρχησεις και καταναγκασμούς της ερευνητικής κοινότητας, αλλά κίνημα που έχει οργανώσει διαδηλώσεις με δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές που βγήκαν ίσως για πρώτη φορά από τη σκόνη των εργαστηρίων, των βιβλιοθηκών ή των αρχείων τους.

Ανωφελιμισμού εγκώμιο, έστω επιμέρους, ένα βήμα μιας κοινής συνείδησης ενάντια στην τρέχουσα λατρεία της αγοραίας παραγωγικότητας.

Advertisements

13 Σχόλια to “ανωφελιμισμού εγκώμιον: για την σύγχρονη Πανεπιστημιακή έρευνα”

  1. Εξαιρετικό κείμενο. Πολύ καλή η επιλογή σας.

    Μια μικρή μόνο σημειώση: Αν δεν κάνω λάθος, το CERN είναι ευρωπαϊκό κέντρο έρευνας και όχι γαλλικό.

  2. Ωραίος ο φίλος!
    Τί μου θυμίζει το κείμενο, τί μου θυμίζει?

  3. Διαβάζεις Junge Welt ρε θηρίο;

  4. Και εδώ cherche la cherche. Επιχειρήσεις πουλάνε μούρη με τη βούλα πανεπιστημιακών ερευνών μας και σ’ αυτό είμαστε ακόμη πίσω, άρα περιμένετε υπερβολική εμπορευματοποίηση της εργασίας των επιστημόνων

  5. Το CERN βρισκετε στα συνορα Γαλλιας-Ελβετιας.

  6. Μια μόνο παρατήρηση, γιατί ο συντάκτης του post αυτή τη στιγμή διαδηλώνει στο Παρίσι και οι άλλοι δυο δουλεύουμε… Ο Exiled και ο CRiSss έχουν απόλυτο δίκιο. Το CERN είναι ευρωπαϊκό κέντρο έρευνας που εδρεύει κοντά στη Γενεύη. Στο Συμβούλιό του εκπροσωπούνται μέχρι στιγμής 20 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Συγγνώμη για το λάθος…

  7. Το Λυκειο που παω στελνει καθε χρονο ενα μαθητη στο CERN σχεδον δωρεαν και οποιον αλλον θελει με 800Ε . Ενας γνωστος μου ειχε παει και ηταν καταπληκτικα μου ειπε.

  8. ξανά συγγνώμη γα το λάθος, απλώς δεν έχω κάποια πραγματική σχέση με τις «σκληρές» επιστήμες όπως ονομάζουν οι γάλλοι τις φυσικές ή «θετικές» όπως έχουν πολιτογραφηθεί στην ελληνική.
    @ exiled
    ευχαριστούμε για τα καλά σου λόγια και τη διόρθωση…
    @a8lios
    το κείμενο σου θυμίζει επιχειρηματική εκπαίδευση, έτσι δεν είναι; και το νέο της περιβάλλον με τη σχέση κεφαλαίου-εργασίας να έρχεται όλο και πιο κοντά στην καρδιά της εκπαιδευτικής και ερευνητικής δραστηριότητας.
    @αριστερό εξτρέμ
    καλά τα λες. αλλά δεν χρειάζεται να περιμένει κιόλας κανείς. παρόν είναι όλα αυτά, όχι μέλλον.
    @CRISss
    πρέπει μάλλον να γουστάρεις πολύ το CERN τόσο που μας δίνεις όρεξη να μάθουμε κι εμείς περισσότερα γι’αυτό.

  9. @a8lios (αλλά και προς όλους τους άλλους): ναι η JungeWelt μας συνοδεύει καθημερινά. Για τους αναγνώστες που δεν είναι κατατοπισμένοι η JW είναι μια από τις εφημερίδες της DDR που επιβίωσε και μετά την «επανένωση» των Γερμανιών. Το 1990 η JW είχε τιράζ 1,6 εκ. φύλλα, μετά την επανένωση και αφού πέρασε μια έντονη και ταραγμένη περίοδο πολιτικής αναζήτησης, η οποία οδήγησε στην διάσπαση της συντακτικής της ομάδας και την δημιουργία του εβδομαδιαίου περιοδικού Junge World, έχει σταθεροποιηθεί στα 20.000 με 50.000 φύλλα, έχει κανονική παρουσία και στο διαδίκτυο και προσφέρει μια πολύ ικανοποιητική ποιότητα στους αναγνώστες της. Παραμένει μια αριστερή εφημερίδα με σαφώς μαρξιστικό προσανατολισμό και θέσεις στα κρίσιμα ζητήματα της επικαιρότητας (όπως το ζήτημα του πολέμου) που έρχονται σε ευθεία ρήξη με τις μεσοβέζικες (στην καλύτερη περίπτωση) θέσεις του γερμανικού αστικού τύπου. Μαζί με την εφημερίδα Neues Deutschland (ομολογούμε ότι δεν μας είναι τόσο συμπαθής όσο η JW) και την Tageszeitung (ΤΑZ) αποτελούν την τριάδα του αριστερού καθημερινού υπερτοπικού τύπου στην Γερμανία.

  10. @ maurochali
    Ευχαριστούμε για το κείμενο ενός αστρονόμου,
    που όμως είναι βαθιά ανθρωπινος, περίτρανα θαραλέος και
    απρόσμενα κοινωνικά απιτητικός.

    Είναι ένας διανοούμενος επαναστατης..

    Εμείς εδω στη βαλκανική μας γωνια της πρώην καθ’ ημας ανατολής θα δούμε τέτοι … αστροφυσικό φαινόμενο;

    Πολύ θα το ήθελα…

    Ως αντίδωρο θα περάσω και σένα στα φιλικά μου ιστολόγια..

  11. @maurochali
    Ενδιαφέρουσα η ιστορική αναδρομή της JW. Δε την ήξερα. Περνάω και την διαβάζω όποτε έχω χρόνο. Πραγματικά, είναι ότι καλύτερο στα γερμανικά.

    Να είχε και rss, θα ήμουνα ευτιχισμένος.
    Την χρησιμοποιεί εδώ και 1-2 χρόνια ο Ριζοσπάστης στα ρεπορτάζ του απο Γερμανία πάντως, να ξέρεις.

    Αν θες δες και το
    http://www.redglobe.de/
    Έχει πέσει βέβαια κάπως τελευταία, αλλά όσον αφορά ειδήσεις από Λατινική Αμερική είναι αρκετά καλό…

  12. @manitaritoubounou
    Ευχαριστούμε πολύ για την επίσκεψη και το σχόλιο. Δεν ξέρουμε, αν ο αστρονόμος μας θα συμφωνούσε με τον χαρακτηρισμό του ως επαναστάτη, για να πούμε την αλήθεια νομίζουμε πως όχι. Συμφωνούμε όμως ότι η αγωνία του, η αποφασιστικότητά του και η θέση που υπερασπίζεται με οξύ χιούμορ και σαφήνεια τον φέρνει στην πλευρά όσων λένε το μεγάλο «όχι», γνωρίζοντας ακριβώς γιατί.

    @a8lios
    Ευχαριστούμε πολύ για το redglobe. Αξίζει όντως τον κόπο.
    Ναι η JW έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, που φέρει αρκετές από τις αντιφάσεις, τις συγκρούσεις αλλά και τις προοπτικές της σύγχρονης γερμανικής αριστεράς. Εικάζουμε, βάσει του μπλογκ σου, πως η άλλη αριστερή γερμανική εφημερίδα, η Tageszeitung (ΤΑΖ), δεν θα είναι πολύ του γούστου σου, πρέπει να επισημάνουμε όμως ότι και αυτή παίζει έναν σημαντικό ρόλο στην υπόθεση της αριστεράς στην Γερμανία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: