Μετά 90 έτη: επιστροφή στους τόπους του «εγκλήματος»

oxrwvris.gif90 χρόνια μετά κι ακόμα «αμερόληπτοι» μελετητές, ορκισμένοι εχθροί και φίλοι συνάμα αναζητούν το νόημα εκείνων των «δέκα ημερών που συγκλόνισαν τον κόσμο», που διαπέρασαν σα ρίγος κι άλλαξαν μονομιάς τις διαχωριστικές γραμμές και τα σύνορα των στρατοπέδων, τα οποία εκείνο των καιρών έστελναν τα παιδιά τους στην Πρώτη Μεγάλη Σφαγή του αιώνα που αποχαιρετήσαμε. Αντί γι’άλλη αναδρομή, ανάμεσα στις πολλές εγχειριδιακού τύπου politically correct αναδρομές που είμαστε βέβαιοι πως θα δημοσιευτούν αυτές τις μέρες, είπαμε σε τούτο το ποστ ν’ακολουθήσουμε εκείνο το ρίγος που ίσως σήμερα να μοιάζει σε πολλούς μακρινή ανάμνηση, καθώς είμαστε πεισμένοι πως είναι εξίσου ισχυρή, ακόμα, η ανατριχίλα που προκαλει σε θεούς, αρχόντους βασιλιάδες.

71144-1.gifΚι επειδή πολλοί θα μιλήσουν πάλι για τον «επαναστατικό μύθο» κάποιων φαντασμένων που περιμένουν ως άλλοι Χριστιανοί «le grand soir» της εφόδου σε κάποια χειμερινά ανάκτορα, εμείς θα μιλήσουμε για το επαναστατικό παράδειγμα της νικηφόρας προλεταριακής επανάστασης που κατοίκησε για δεκαετίες τα όνειρα των κατατρεγμένων και στοίχειωσε τους εφιάλτες των κυρίαρχων ξεκινώντας από εκείνες τις μέρες που φαίνεται στοιχειώνουν ακόμα εκείνους της καθ’ημάς ολιγαρχίας: με αυτό το επετειακό φύλλο του Ριζοσπάστη, από την 27η επέτειο της οχτωβριανής επανάστασης, με το λόγο του «στρατηλάτη Στάλιν» στο πρωτοσέλιδο να μιλά για την επερχόμενη παγκόσμια νίκη των λαών ενάντια στο φασισμό, και την υπόλοιπη σελίδα γεμάτη ειδήσεις για την κοινωνική επανάσταση που εκείνες τις μέρες ήταν σε πλήρη εξέλιξη στη χώρα μας.

malevichreaper.jpg

Το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε τον έλεγχο των 3/4 της επικράτειας και οι αστοί της πρωτεύουσας και της Σαλονίκης, μαζί και κάποιοι μεγαλοαγρότες κι έμποροι της υπαίθρου, πολλοί από τους οποίους είχαν τα χέρια τους λερωμένα με αίμα και βρώμικο χρήμα μετά απο 3,5 χρόνια ξένης κατοχής της χώρας, έτρεμαν σύγκορμοι μήπως ήρθε η ώρα να πληρώσουν τις πράξεις τους. Ο μύθος των εκτελέσεων με κονσερβοκούτια ήταν μια από τις επινοήσεις που εξέφρασαν τον αρχέγονο φόβο των ιδιοκτητριών τάξεων απέναντι σ’έναν ολόκληρο κόσμο που είχε ήδη χτιστεί πάνω στα ερείπια της κυριαρχίας τους. Το ως άνω πρωτοσέλιδο, εκτός από τον επετειακό λόγο του Στάλιν, περιέχει ειδήσεις σχετικά με τη βίαιη εκστρατεία που είχαν εξαπολύσει, με τους πραιτωριανούς του Ιερού Λόχου και της Ορεινής Ταξιαρχίας, τη «Χ» και άλλους παρακρατικούς για να «ξηλώσουν» τα θεμέλια αυτού του καινούργιου κόσμου. With a little help of their friends, τα κατάφεραν λίγο αργότερα με όση βαρβαρότητα κι όσο αίμα χρειάστηκε για να προστατευθεί το «κοινωνικόν μας καθεστώς».

Εκείνη τη δεκαετία του 1940 ήρθαν στο προσκήνιο, για πρώτη φορά από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, οι κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που προετοίμαζαν για τη χώρα μια διαφορετική εξέλιξη από αυτήν που επέβαλλαν οι ισορροπίες στη διεθνή σκακιέρα, όπως έγραφε ο ιστορικός Ν. Σβορώνος. Η χώρα διαπεράστηκε από άκρη σε άκρη από ένα πελώριο επαναστατικό κύμα που διαμόρφωσε νέες κοινωνικές σχέσεις στην ύπαιθρο και στις πόλεις, κατέστησε τους φτωχούς αγρότες και τους εργάτες των πόλεων τον αποφασιστικότερο πολιτικό παράγοντα για τον καθορισμό των εξελίξεων κι έβαλε, έστω στιγμιαία, στη γωνία το γερασμένο κι αντιδραστικό πολιτικό κόσμο του μεσοπολέμου. Η 27η επέτειος της Οχτωβριανής επανάστασης έβρισκε την Ελλάδα υπό την εξουσία επιτροπών λαϊκής αυτοδιοίκησης στην ύπαιθρο και μιας πελώριας παλίρροιας λαϊκών κινητοποιήσεων στις μεγάλες πόλεις που έκανε τον Ευρωπαϊκό τύπο να περιγράφει την Αθήνα ως κόκκινη πρωτεύσουσα. Η επανάσταση δεν ήταν μια επαγγελία κάποιας αυτόκλητης επαναστατικής πρωτοπορίας, μήτε ουτοπική προβολή σ’ένα αόριστο χώρο και χρόνο, μα καθημερινή πράξη σε έναν πραγματικό χώρο πολλών μαζί, που είχαν πάρει από κοινού τη ζωή τους στα χέρια τους κι υπερασπίστηκαν με αυτά και με τα όπλα τους ό,τι αξίζει να κρατηθεί από τόσους αιώνες πολιτισμού που εξέβαλλαν στην πιο ανήκουστη βαρβαρότητα.

Αν διαλέξαμε εδώ να μιλήσουμε για την εμπειρία μιας επανάστασης που συνέβη πριν από 90 χρόνια περνώντας δια βραχέων από την καθ’ημάς εμπειρία, είναι απλά για να θυμίσουμε πως περισσότερο κι από τα γεγονότα που συνθέτουν την ταραγμένη ιστορία του περασμένου αιώνα, είναι αυτή η εμπειρία που κινδυνεύει να σκεπαστεί από τη σκόνη του χρόνου: η εμπειρία του μέλλοντος ως προοπτικής ανοιχτής στις επιθυμίες και στις ανάγκες που οι άνθρωποι επεξεργάζονται και μοιράζονται και θέτουν σε εφαρμογή από κοινού. Η εμπειρία του μέλλοντος ως κατιτίς διαφορετικού από μια διαρκή απειλή που αφήνει μονάχα το περιθώριο του ατομικού ανταγωνισμού με το διπλανό μας για να απομακρυνθούμε όσο το δυνατό περισσότερο από ένα σωρό των ερειπίων που συσσωρεύονται για να δημιουργήσουν την όψη του κόσμου μας.
Περίπου μισή χιλιετία από τον καιρό που ο Thomas More400px-utopia.jpg διηγούνταν μεταξύ τύρου και αχλαδιού στους ουμανιστές φίλους του την ύπαρξη μιας νήσου Ουτοπίας, την οποία όμως δε μπόρεσε να τοποθετήσει πάνω στο χάρτη, η Οχτωβριανή Επανάσταση είχε ανοίξει μιαν εποχή όπου η κοινωνική ισότητα, η δικαιοσύνη, η ελευθερία μπορούσαν πια να εντοπιστούν στο χώρο κι ακόμα απειλούσαν να πολλαπλασιαστούν πάνω στον παγκόσμιο χάρτη. Η πιο ισχυρή πλευρά εκείνης της Επανάστασης είναι πως έγινε και, σε αντίθεση με τις κοινωνικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα που τις επιδίωξαν συνωμοτικού τύπου οργανώσεις, πέτυχε μέσα από την οργάνωση σε έναν μαζικό φορέα που θέλησε να οργανώσει τις μάζες των φτωχοδιαβόλων που κέρδιζαν το ψωμί τους δουλεύοντας στα νέα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα. Για όποιον χάνει τη ζωη του για να κερδίσει το ψωμί του, γινόταν πια ορατός ο δρόμος για να την ξανακερδίσει, παίρνοντας πίσω ό,τι ανθρώπινο του στερούσε η θέση του μες την παραγωγή. Κι αυτό καθίστατο υπόθεση της πράξης της κάθε ημέρας και των κοινωνικών σχέσεων που ο καθένας συγκροτεί. Η αλληλεγγύη κι η συλλογικότητα γίνονταν αρετές πολιτικές, αφού προσέβλεπαν σε μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνίας κι ήταν de facto στρατευμένες σ’έναν κοινωνικό πόλεμο τάξης εναντίον τάξης, όπου η καθεμιά ήταν φορέας ενός διαφορετικού μέλλοντος.

Το βιομηχανικό προλεταριάτο δεν έχει πια σήμερα τη θέση που κατείχε στις δυτικές μητροπόλεις πριν από έναν αιώνα. Κι η Επανάσταση δε νίκησε παρά στιγμιαία, κι όπου το έκανε δεν έφτασε εκεί για όπου ξεκίνησε. Το 1944, η «δική μας» επανάσταση, προϊόν των ενδογενών αντιθέσεων που συσσωρεύονταν επικίνδυνα στην ελληνική κοινωνία από το ’22, βρέθηκε στο μεταίχμιο του επαναστατικού παραδείγματος του Οχτώβρη. Γιατί εκείνη η στιγμή, σηματοδότησε κι ένα διαβολικό γύρισμα των καιρών. Λίγο πριν, ο Στάλιν είχε προλάβει να «εκ-καθαρίσει» ολόκληρη την επαναστατική γενιά των μπολσεβίκων και να προδώσει την ισπανική επανάσταση στο βωμό της επιβίωσης ενός καθεστώτος που όλο και λιγότερο ομοίαζε με ό,τι επιδίωξαν οι χιλιάδες προλετάριοι που έδωσαν τη ζωή τους στο δίχρονο ρωσικό εμφύλιο του 1917-1919 απέναντι στους λευκούς στρατούς του τσαρισμού και των δυτικών αποικιοκρατών. Η «Διεθνής» έδινε τη θέση της στην Κομιντέρν, κι ο πάλαι ποτέ «προλεταριακός διεθνισμός» μετατρέπονταν έτσι σε εργαλείο προώθησης της σοβιετικής εξωτερικής πολιτικής στο νέο διεθνές πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου που ήταν εν τη γενέσει του. Ωστόσο, στη διεθνή αντιφασιστική πάλη των λαών, ο Στάλιν και η ΕΣΣΔ ήταν τότε οι πρωτοπόροι μιας μη αντιστρέψιμης πορείας προς την παγκόσμια χειραφέτηση, κι ήταν αυτή η συμμετοχή σ’ένα παγκόσμιο απελευθερωτικό εγχείρημα που ενέπνεαν πίστη και δύναμη σε όσους βγήκαν στο βουνό, πήραν το όπλο ή ξεψύχησαν περήφανοι εμπρός σε κάποιο εκτελεστικό απόσπασμα.

Άλλα επαναστατικά εγχειρήματα ξεπήδησαν στις χώρες που απελευθερώνονταν από τον αποικιοκρατικό ζυγό κι από αυταρχικά καθεστώτα, υποχρεωμένα ωστόσο να δορυφοροποιούνται γύρω από το «Βατικανό» της θεσμοθετημένης επανάστασης που είχε πια γίνει η ΕΣΣΔ. Όμως, ακόμα κι αν το ότι η επανάσταση έγινε στις χώρες της «περιφέρειας» έθετε εξ’αρχής όρια σε αυτά τα εγχειρήματα, ο τόπος της Επανάστασης δεν έπαψε να εμπνέει. Και στην καρδιά των δυτικών μητροπόλεων, οι νέες δυνάμεις του «μεταφορντικού» προλεταριάτου ταρακούνησαν εκ βάθρων τις δομές της μισθωτής εκμετάλλευσης, στη Γαλλία κι άλλου το ’68, στην Ιταλία σε όλη τη δεκαετία του 1970. Κι αν χρειάστηκαν λογιών-λογιών «ιστορικοί συμβιβασμοί» από τους τοποτηρητές της θεσμοποιημένης επανάστασης, η πραγματικότητα παρέμεινε υπερβολικά «πεισματάρα κι εκδικητική» για να χωρεσει τις εκρηκτικές ανισότητες κι αντιθέσεις των κοινωνιών μας σε κάποιο ευσεβή πόθο «τέλους της ιστορίας».

Γιατί η γλυκιά πτώση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην περίοδο 1989-1991 δεν απέδειξε τίποτα άλλο πέρα από το ότι εκεί η επανάσταση είχε ηττηθεί προ καιρού. Γι’αυτό και τα καθεστώτα αυτά δε χρειάστηκε παρά ν’αλλάξουν το πολιτικό τους κέλυφος και να παραδοθούν στα νύχια των λογής «ολιγαρχών» που ως επί το πολύ δεν είναι άλλοι από τους πρώην κομματικούς αξιωματούχους ενός κρατικού καπιταλισμού που με σοσιαλιστικό προσωπείο εκμεταλλεύονταν τους εργαζόμενους.

Έτσι, η τιμή που ανήκει σήμερα στην Οχτωβριανή επανάσταση είναι πως αν το γεγονός της δημιούργησε έναν τόπο πάνω στο χάρτη διανοίγοντας μια παγκόσμια απελευθερωτική προοπτική, η πτώση του καθεστώτος στο οποίο εξέβαλε διάνοιξε μιαν ακόμα: Την απελευθέρωση από την τυραννία του «ενός επαναστατικού παραδείγματος» που μετέτρεψε το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα σε μια μορφή εκκλησίας που κινείται γύρω από το αλάθητο της Αγίας Έδρας. Έτσι, στο μαύρο χάλι των καιρών που διανύουμε, το μέλλον επανέρχεται ως επινόηση και ως εφικτή προοπτική της ίδιας της δράσης των εργαζομένων. Μπορούμε πια να την εντάξουμε την Οχτωβριανή Επανάσταση σε μιαν άλλη ακολουθία γεγονότων που περνάει εξίσου από την Ισπανία του ’36, την Ελλάδα του ’44, την Κούβα του ’59, τη Γαλλία του ’68, την Ιταλία του 1970, ή ακόμα την Τσιάπας του 1994 και το Σηάτλ του 1999.

Γιατί, θαρρούμε πως τέτοιοι είναι πια οι τόποι της Οχτωβριανής Επανάστασης, και αυτούς ακριβώς τους τόπους προσπαθούν να μας κρύψουν οι απολογητές της σύγχρονης αθλιότητας, όταν μιλούν γιαυτήν σα να ήταν ατύχημα ή έγκλημα. Μας μίλαγαν και μας μιλούν κοιτώντας αυτάρεσκα στον καθρέφτη τους, τον καθρέφτη ενός κόσμου-έρμαιου στην πυρηνική καταστροφή των όπλων που εκείνοι κατέχουν, στην κρατική βία των κάθε λογής Γκουαντανάμο και στην καθημερινή ανελευθερία του εκβιασμού «σκάσε και δούλευε» γιατί δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Κι αν τον βλέπουν κόκκινο τον τρόμο είναι γιατί η ιστορία τους έχει ποτιστεί πολλάκις με το αίμα των πιο αθώων και των πιο άξιων τέκνων τούτου του κόσμου, ή πάλι ίσως γιατί ακούνε ξανά με τρόμο εδώ κι εκεί τον καλπασμό ενός κόκκινου ιππικού που ξεχύνεται στον ανοιχτό ορίζοντα.

malevich_red_cavalry.jpg

[Για την έφοδο στα χειμερινά ανάκτορα ανεβάζει σήμερα ποστ η Composition Doll.]

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΠΟΣΤ:

-εφημερίδα Εμπρός, 12.11.1917
-εφημερίδα Ριζοσπάστης της 7.11.1944
-Θεριστής σε κόκκινο φόντο, Κ. Μάλεβιτς 1912(;)
-η νήσος «Ουτοπία» γκραβούρα του Holbein, 1518
-Ο καλπασμός του κόκκινου ιππικού, Κ. Μάλεβιτς 1918

Advertisements

2 Σχόλια to “Μετά 90 έτη: επιστροφή στους τόπους του «εγκλήματος»”

  1. μπράβο. εξαιρετικό κείμενο, ουσιαστικό, καλογραμμένο και επί της ουσίας.
    συμφωνώ λέξη προς λέξη, ειδικά εδώ:
    «Γιατί η γλυκιά πτώση των καθεστώτων του “υπαρκτού σοσιαλισμού” στην περίοδο 1989-1991 δεν απέδειξε τίποτα άλλο πέρα από το ότι εκεί η επανάσταση είχε ηττηθεί προ καιρού. Γι’αυτό και τα καθεστώτα αυτά δε χρειάστηκε παρά ν’αλλάξουν το πολιτικό τους κέλυφος και να παραδοθούν στα νύχια των λογής “ολιγαρχών” που ως επί το πολύ δεν είναι άλλοι από τους πρώην κομματικούς αξιωματούχους ενός κρατικού καπιταλισμού που με σοσιαλιστικό προσωπείο εκμεταλλεύονταν τους εργαζόμενους.»

    και στην κατακλείδα.

    μπράβο.

  2. @κροτ
    να’σαι καλά.
    οι περιπλοκές στα περί της συνέχειας του πολιτικού προσωπικού στς χώρες του πρώην υπαρκτού είναι ακόμα ορατές σε ό,τι συμβαίνει σήμερα σε διάφορες πρώην ΣΣΔ σαν την Ουκρανία, τη Γεωργία, ή την Καλμουχία του Ιλιουμζίνοφ που τον είχαν απαγάγει και τα UFO…όσο για τα της συνέχειας του κράτους στα καθ’ημάς, ας τα θεωρήσουμε γνωστά…
    και καθώς το κείμενο κάνει βασικά μια προσπάθεια προσανατολισμού στην πρόσφατη παγκόσμια ιστορία, χαιρόμαστε όσο κι εσύ γι’αυτά που που μοιραζόμαστε:)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: