εὔθυναι

Ό οστρακισμός, ο θεσμός στην αρχαϊκή και κλασσική Αθήνα (αλλά πιθανώς και σε άλλες πόλεις), σύμφωνα με τον οποίο οι πολίτες είχαν το δικαίωμα να εξορίσουν για δέκα χρόνια από την πόλη ένα δημόσιο πρόσωπο είναι ακόμα και σήμερα σημείο αναφοράς, όταν κάποιος μιλά για την ανάγκη να ευθυνοδοτούν ουσιαστικά όσοι λαμβάνουν πολιτικές αποφάσεις. (Χαρακτηριστικό παράδειγμα η κ. Δελημήτρου.) Ήδη στην αρχαιότητα, ο οστρακισμός είχε θεωρηθεί μάλλον αρκετά ακραίο και προβληματικό μέτρο, και η αθηναϊκή δημοκρατία τον κατάργησε στην πράξη στα τέλη του 5ου αιώνα. Ο εξαιρετικά δραστικός του χαρακτήρας και η μη-συστηματικότητά του, δεν ήταν αρκετά ελκυστικά σε ένα πολιτικό σύστημα που έκανε τα πάντα ώστε να ελέγχει όλη την ώρα όσους αναλάμβαναν πολιτικο-στρατιωτικά αξιώματα.

Αντιθέτως σύμφυτος με την δημοκρατία είναι ο θεσμός των εὐθυνῶν:
κάθε πολίτης, ο οποίος αναλάμβανε οποιοδήποτε αξίωμα όφειλε στο τέλος της (πάντα ετήσιας) θητείας του να λογοδοτήσει πρώτα μπρoστά σε ένα ειδικό σώμα και κατόπιν μπροστά σε λαϊκό δικαστήριο. Σε περίπτωση που κρίνονταν ένοχος κακοδιαχείρισης ή λανθασμένων αποφάσεων, καταδικάζονταν σε πρόστιμο.

Τα σκεφτόμουν αυτά διαβάζοντας το άρθρο της Λ. Γιαννάρου με τίτλο «Ασωπός: έγκλημα χωρίς τιμωρία» και υπότιτλο «Καθυστερεί η αναζήτηση ενόχων – Ανεπαρκή τα μέτρα αρωγής κατοίκων στις μολυσμένες περιοχές» στην Καθημερινή της 5ης Σεπτεμβρίου. Αυτό που με εντυπωσίασε στο άρθρο είναι ότι ενώ γίνονται καταγγελίες (και) από ανθρώπους, των οποίων αναφέρεται το όνομα, αυτές στρέφονται αποκλειστικά κατά συλλογικών προσώπων, φορεών κλπ.: κατά του κρατικού μηχανισμού εν γένει, κατά της νομαρχίας, κατά της Πολιτείας, κατά της αρμόδιας Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, κατά της ΕΥΔΑΠ, κατά υπηρεσιακών και πολιτικών παραγόντων.

Η δημιουργία θεσμών, υπηρεσιών οργανισμών, επιχειρήσεων είναι ασφαλώς κομμάτι της εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών και αποτυπώνουν την συνθετότητά τους. Οι συγκεκριμένες ωστόσο προσωπικές ευθύνες, ακόμα κι αν επιμερίζονται, δεν παύουν να υφίστανται. Και μου κάνει εντύπωση που σε τέτοιες περιστάσεις, όπως στο άρθρο της κ. Γιαννάρου δεν αναδεικνύονται.

Καλά, είναι τόσο σημαντικό δίπλα στο «Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας» να διαβάσω και το όνομα του Περιφερειάρχη, για παράδειγμα; Από την άποψη της ενημέρωσης προφανώς όχι. Από νομικής άποψης είναι υποθέτω επίσης αδιάφορο. Το γεγονός ότι δεν αναφέρεται ωστόσο σε ένα πολιτικό κείμενο, όπως είναι ένα άρθρο εφημερίδας, υποδηλώνει έναν πολιτικό πολιτισμό, στον οποίο η προσωπική ευθύνη (και αντιστοίχως η διαδικασία της ευθυνοδοσίας) ατονεί. Έναν πολιτικό πολιτισμό, στον οποίο κανείς δεν αισθάνεται την ανάγκη να παραιτηθεί από πουθενά όταν καίγεται η μισή χώρα. Ότι υπάρχουν και άλλες επιλογές να δομήσει κανείς τον πολιτικό του πολιτισμό, ακόμα και σε σύνθετες κοινωνίες, το δείχνει πρόσφατα το παράδειγμα της Κροατίας, το οποίο είναι κατατοπιστικότατο για την υφιστάμενη διαφορά, ακριβώς γιατί οι λόγοι και το μέγεθος της καταστροφής εδώ και εκεί είναι συγκρίσιμα.

Είναι προφανώς αδύνατον στο πολιτικό σύστημα της καπιταλιστικής δημοκρατίας να βρουν εφαρμογή θέσμοι όπως αυτός των εὐθυνῶν. Οι γελοιότητες περί «κοινωνικού ελέγχου» που κατά καιρούς πλασάρει ο εγγονός Παπανδρέου δεν είναι τίποτα άλλο από επιβεβαίωση αυτού. Μπορούν ωστόσο στα πλαίσια της πολιτικής να αναζητούνται και προσωπικές ευθύνες. Και να καταλογίζονται. Προφανώς είναι λίγο, ελαχιστό, αν είναι να πάψει η φάρσα που λέγεται «συμμετοχή του λαού στην πολιτική». Έστω όμως.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: