Δεκεμβριανά και παπανδρεϊκές χρήσεις της ιστορίας

56 χρονών “τότε” και “τώρα”…

Αν στον επίσημο λόγο η αμήχανη σιωπή για εκείνο το μακρινό Δεκέμβρη του 1944 είναι μάλλον αναμενόμενη, λιγότερο αναμενόμενη είναι η εξαίρεση που εντοπίσαμε στον κυριακάτικο -και δη δεξιό- τύπο. Η τελευταία Καθημερινή της Κυριακής φιλοξενεί ένα κείμενο του έγκριτου νομικού και ιστορικού του δικαίου Ν. Αλιβιζάτου με τίτλο “ήταν αναπότρεπτος ο εμφύλιος πόλεμος;”, που εκφωνήθηκε σε πρόσφατη εκδήλωση του “ιδρύματος Γεώργιος Παπανδρέου”. Για να υποστηρίξει βασικά πως κατά τη σύντομη πρωθυπουργία του 1944,  “το εγχείρημα του Γ. Παπανδρέου για εθνική ενότητα και αποτροπή του Εμφυλίου ήταν ειλικρινές”, όμως “οι συνθήκες δεν ήταν ακόμη ώριμες”, ο συγγραφέας υιοθετεί ένα ύφος “αποστασιοποιημένης” και “ψύχραιμης” αποτίμησης της ιστορίας.

Άντι για άλλο σχόλιο θα σταθούμε μοναχά σε μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια, που εντοπίσαμε από “επαγγελματική διαστροφή”.  Γιατί ακόμα και στα πιο “νηφάλια” κείμενα, κάποιες αδιόρατες ρητορικές λεπτομέρειες είναι αρκετές για να προδώσουν αμετάκλητα τις ιδεολογικές προθέσεις του συγγραφέα τους. Σε μιαν αποστροφή του,  ο Ν.Α. κρίνει σκόπιμο να αναφέρει πως “ο 56χρονος τότε Παπανδρέου έπρεπε να αποδείξει ότι συγκέντρωνε ξεχωριστές δυνατότητες”… Εκ πρώτης όψεως αυτή η αναφορά μοιάζει απλά να προσθέτει γλαφυρότητα στην περιγραφή. Αν όμως λάβει κανείς υπόψη πως ο συνονόματος εγγονός του εν λόγω ανδρός είναι σήμερα 56 χρονών, τότε η όλη ανάλυση φωτίζεται αλλιώς και η ιστορία με τις “συνθήκες που δεν ήταν ακόμα ώριμες” εμφανίζεται ως μια ατυχής αλληγορία του παρόντος.

Κατά τ’άλλα, πολλές είναι οι κριτικές παρατηρήσεις που θα μπορούσε να κάνει κανείς στο βασικό επιχείρημα του κειμένου. Αν μη τι άλλο, η επιλεκτική χρήση μαρτυριών της εποχής είναι απελπιστικά στενή: ο Ν.Α. διαβάζει, σχεδόν αποκλειστικά, το ημερολόγιο του θείου του Γ. Θεοτοκά, προσωπικού συμβούλου και οπαδού του Γ. Παπανδρέου εκείνο τον καιρό, και αγνοεί επιδεικτικά άλλες μαρτυρίες για τη στάση του “πρωθυπουργού της Μεγάλης Βρετανίας” που κρυβόταν στη σουίτα του παριστάνοντας τον άρρωστο σαν ξεσπούσαν τα Δεκεμβριανά (όπως αναφέρει ο Κανελλόπουλος στο ημερολόγιό του), ή για τις επανειλημμένες εκκλήσεις του στον Τσώρτσιλ (από το καλοκαίρι κιόλας του 1944)  για στρατιωτική βοήθεια ούτως ώστε να χτυπήσει τον ΕΛΑΣ.

Μα αυτά είναι θέματα μιας άλλης κουβέντας για μια τραυματική σελίδα της σύγχρονης ιστορίας μας, για την οποία έχουν ήδη χυθεί (και κατά πάσα βεβαιότητα θα συνεχίσουν να χύνονται) τόνοι μελάνης. Για το Ν.Α. όμως, που άλλοτε και αλλιώς έχει συμβάλλει στη διερεύνηση αυτών των ερωτημάτων, καταπώς φαίνεται επί του παρόντος άλλο είναι το θέμα: τί κληροδότησε ο οίκος των Παπανδρέου στο νεώτερο πολιτικό του γόνο, πέρα από την απόσταση και το φόβο του παππού του για την αριστερά και το λαϊκό κίνημα;

Έλα ντε…